Wąwóz

Wąwóz Królowej Jadwigi w Sandomierzu (uważany niekiedy za debrze)

Wąwóz – rodzaj głębokiej, suchej doliny okresowo odwadnianej, która cechuje się stromymi, urwistymi zboczami oraz płaskim dnem. Powstaje w średnio spoistych skałach (gliny, lessy, iły) wskutek erozji dennej wód okresowych lub epizodycznych (erozja wąwozowa) i z czasem przekształca się w parów. Wąwozy mają długość do kilkunastu kilometrów i głębokość od kilku do stu metrów. Łączna długość wąwozów w Polsce wynosi ok. 35 000 km. Formy podobne do wąwozów mogą się również tworzyć w skałach krasowiejących (wapiennych, gipsowych) na skutek erozyjnej działalności wód płynących.

W Polsce wąwozy często występują na wyżynach (lessowe na Wyż. Lubelskiej (najwięcej w okolicach Bochotnicy i Kazimierza Dolnego), krasowe na Wyż. Krakowsko-Częstochowskiej), w górach (np. wąwóz Kraków w Tatrach) oraz na zboczach dużych pradolin i dolin rzecznych (np. w Dolinie Dolnej Wisły).

Przykłady wąwozów

• Wąwóz Dule w Łagowie, góry świętokrzyskie.
• Wąwóz myśliborski, na terenie którego utworzono rezerwat przyrody, w celu ochrony jedynego na Dolnym Śląsku stanowiska języcznika zwyczajnego. Wąwóz wyżłobiony został przez potok Jawornik, na długości 3 km. Można go zwiedzać poruszając się ścieżką dydaktyczną.
• Wąwóz Homole
• Wąwóz Ciasne Skałki na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego
• Wąwóz Chłapowski na terenie Nadmorskiego Parku Krajobrazowego. Zbocza i dno wąwozu porastają głównie zarośla żarnowca (Cytisus scopartius).
• Wąwóz Szopczański w Pieninach, biegnie przez niego jeden z najciekawszych szlaków dolinnych tych gór.
• Wąwóz Królowej Jadwigi w Sandomierzu, w południowo-zachodniej części miasta, długość ok. 500 m.
• Wąwóz Samariá na Krecie, uchodzący za najdłuższy wąwóz Europy (18 km długości, 1200 m spadku).

Zobacz też

• debrze
• kamecznica
• holweg (głębocznica)
• jar