| Ten artykuł należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
Klęska Piemontu w wojnie z Austrią w 1849 roku przyhamowała włoski proces zjednoczeniowy.
W Lombardii - Wenecji Euganejskiej wojsko cesarskie czuło się i zachowywało jak wojsko okupacyjne, co we wszystkich środowiskach wzmagało niechęć do Austriaków i rodziło opór. Giuseppe Mazzini, jako uchodźca, najpierw ze Szwajcarii, a następnie z Anglii kierował konspiracją antyaustriacką i tworzeniem tajnych stowarzyszeń patriotycznych. W 1850 r. w Mediolanie został utworzony ludowy Komitet znad Olony (wł. Comitato dell'Olona), inicjujący działalność patriotyczną wśród szerokich warstw ludowych. Marszałek Radetzky dostrzegł rosnące wzburzenie i odezwą z dnia 2 lutego 1851 r. ostrzegł ludność przed podejmowaniem jakiejkolwiek działalności antyaustriackiej, przewidując za takie czyny karę śmierci. W celu zastraszenia lombardczyków władze austriackie rozpoczęły serię aresztowań. Pierwszą ofiarą padł mediolański tapicer, Amatore Sciesa, za kolportowanie antycesarskich manifestów rozstrzelany 2 sierpnia 1851 r. Wkrótce potem (październik 1851 r.) za kolportaż nielegalnej prasy w Wenecji powieszony został Luigi Dottesio. W następnym miesiącu powieszono w Belfiore Giovanniego Griolego, księdza z Mantui, oskarżonego o zmuszanie do dezercji węgierskich żołnierzy z cesarskiej armii. Poprzez osobę profesora Enrica Tazzolego z Mantui Austriacy dotarli do rozległej sieci mazzinistów. Aresztowania objęły 110 osób, a wyroki śmierci wykonywano od grudnia 1852 r. do marca roku następnego.
Nie wszyscy akceptowali konspiracyjną działalność Mazziniego, wybierając liberalizm cavouriański. Część środowisk w obawie przed represjami optowała za niedrażnieniem Austriaków i podjęciem raczej usilnej "pracy u podstaw". Wyrazem tego był m. in. wydawany od 1850 r. w Mediolanie tygodnik Il Crepuscolo, powołany przez grupę umiarkowanych republikanów, który redagował Carlo Tenca.
Kolejna wojna - dzięki sojuszowi z Francją - kończy się wyzwoleniem Lombardii. Mimo wycofania się Francji z wojny, kolejne państwa włoskie przyłączają się do Piemontu. Triumfalny marsz republikanów (Wyprawa Tysiąca) pod dowództwem Giuseppe Garibaldiego przez Sycylię i całe południowe Włochy umożliwia powstanie Królestwa Włoch (18 lutego 1861). Ostatnim aktem zjednoczenia jest przyłączenie w 1870 roku resztek Państwa Kościelnego z Rzymem.
więcej w temacie "Zjednoczenie Włoch"[1].