Włoska wojna wyzwoleńcza wojna prowadzona w latach 1859-1871, na terenie współczesnych Włoch, która doprowadziła do powstania tego państwa i zjednoczenia jego południowych i północnych prowincji.
Powodem wybuchu wojny stały się dążenia piemonckiego ministra Cammillo Cavoura do zjednoczenia ziem włoskich i objęcia nad nimi władzy przez rząd sardyńsko-piemoncki. W roku 1859 Cavour spotkał się w Plombières-les-Bains z cesarzem Francuzów Napoleonem III z którym ustalił szczegóły kampanii antyaustriackiej (zob. układ z Plombières). Obaj sojusznicy wystosowali do Austrii ultimatum, które zostało odrzucone, po czym Austriacy wkroczyli na teren Piemontu.
W dwóch ciężkich bitwach pod Magentą i Solferino wojska austriackie poniosły jednak porażki i zmuszone zostały do wycofania się z Piemontu. 11 lipca 1859 roku obie strony zawarły rozejm w Villafranca w wyniku którego Austria zwróciła Piemontowi Lombardię. Ustalenia z Villafranca zostały ostatecznie zatwierdzone traktatem pokojowym w Zurychu.
Polityka Cavoura skłoniła generała republikańskiego Giuseppe Garibaldiego do dalszych działań zaczepnych skierowanych przeciwko Austrii. Siły Garibaldiego wspierane przez rząd sardyński i Anglię wylądowały na Sycylii (tzw. wyprawa tysiąca), gdzie odebrały władzę Franciszkowi II z dynastii Bourbonów. Wkrótce jednak inicjatywę w procesie jednoczenie Włoch przejął ponownie Cavour, który zwrócił się przeciwko Garibaldiemu. Garibaldi zmuszony został do ustąpienia, zachował jednak w społeczeństwie swój wielki autorytet jako bohater narodowy. W roku 1861 tylko Państwo Kościelne oraz Wenecja pozostawały poza obszarem Włoch. Dopiero konflikty austriacko-pruski z 1866 roku oraz francusko-pruski z 1871 roku spowodowały ostatecznie powrót tych terenów w granice państwa włoskiego.
Najważniejsze bitwy włoskiej wojny wyzwoleńczej