Warszawska Brygada Pancerno-Motorowa (WBPM, WBPanc.-Mot.) — wielka jednostka pancerno-motorowa Wojska Polskiego II RP.
[edytuj] Formowanie
Pod koniec maja 1939 Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, marszałek Edward Śmigły-Rydz podjął decyzję o organizacji drugiej brygady pancerno-motorowej [1] 26 maja 1939 Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało zarządzenie o przeszkoleniu motorowym oficerów i szeregowych 1 Pułku Strzelców Konnych z Garwolina [2].
W sobotę 10 czerwca 1939, w Warszawie, gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki zaproponował dowódcy piechoty dywizyjnej 2 Dywizji Piechoty Legionów, płk dypl. Stefanowi Roweckiemu objęcie dowództwa nad brygadą pancerno-motorową, którą ma zostać zorganizowana do 15 sierpnia, na wzór 10 Brygady Kawalerii. W poniedziałek 12 czerwca pułkownik Rowecki przyjął propozycję ministra spraw wojskowych [3]. Kolejne trzy dni pułkownik Rowecki spędził w Rzeszowie i Łańcucie, obserwując ćwiczenie pokazowe 10 BK dla gen. Louisa Faury, studiując organizację brygady i omawiając jej organizację z płk dypl. Stanisławem Maczkiem. Po powrocie do Warszawy, w sobotę 17 czerwca, pułkownik Rowecki przedstawił gen. bryg. Bronisławowi Regulskiemu propozycje zmian w organizacji nowej brygady, w tym uzupełnienie jej składu o drugi pułk kawalerii. W odpowiedzi gen. Regulski oświadczył, że marszałek Śmigły-Rydz nie wyraził zgody na motoryzację kolejnego pułku kawalerii. W poniedziałek 19 czerwca ustalona została nazwa wielkiej jednostki - Warszawska Brygada Pancerno-Motorowa oraz wydany rozkaz o utworzeniu jej dowództwa z siedzibą w Warszawie. Na drugi dzień wydana została oficjalna nominacja pułkownika Roweckiego na dowódcę brygady i rozkaz w sprawie wyposażenia jej w sprzęt pancerny i motorowy. W kolejnych dniach ukazywały się rozkazy dotyczące organizacji poszczególnych pododdziałów WBPM:
- 24 czerwca - zarządzenie administracyjno-gospodarcze Biura Administracji Armii (BAA),
- 24 czerwca - rozkaz o utworzeniu szwadronu łączności w Warszawie,
- 25 czerwca - rozkaz o utworzeniu dywizjonu artylerii motorowej w 1 Pułku Artylerii Motorowej w Stryju,
- 10 ? 11 lipca - rozkaz o utworzeniu pułku strzelców pieszych w Rembertowie, na bazie batalionu manewrowego (3 Batalion Strzelców) Centrum Wyszkolenia Piechoty,
- 22 lipca - rozkaz o utworzeniu plutonu regulacji ruchu w Warszawie,
- 22 lipca - zarządzenie BAA o wyposażeniu szwadronu łączności w jedną radiostację N1/S, trzy radiostacje RDK/S, trzy łącznice polowe i sześć zestawów patroli telefonicznych,
- 22 lipca - rozkaz w sprawie zmiany kierunku szkolenia w 1 psk,
- 24 lipca zarządzenie BAA o uzbrojeniu dywizjonu artylerii motorowej w cztery 75 mm armaty i cztery 100 mm haubice,
- 25 lipca - rozkaz o utworzeniu dywizjonu rozpoznawczego w Garwolinie,
- 27 lipca - rozkaz o wcieleniu 1 psk z dniem 1 sierpnia w skład WBPanc.-Mot.,
- 28 lipca - rozkaz o motoryzacji i reorganizacji 1 psk.
Kierując się potrzebą zachowania w tajemnicy faktu formowania brygady ogólny rozkaz organizacyjny wydany został dopiero 14 sierpnia. Rozkaz stanowił, że WBPM jest jednostką organizacyjną wojska całkowicie zmotoryzowaną, podporządkowaną dowódcy Broni Pancernych, a ponadto ustalał jej skład i stałą dyslokację:
- Dowództwo Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej z plutonem Kwatery Głównej w Warszawie,
- pluton regulacji ruchu w Warszawie,
- szwadron łączności w Warszawie,
- dywizjon rozpoznawczy z organicznym szwadronem czołgów rozpoznawczych w Warszawie,
- batalion przeciwpancerny w Rembertowie,
- pułk strzelców pieszych z organicznym plutonem czołgów rozpoznawczych w Rembertowie,
- 1 Pułk Strzelców Konnych z organicznym plutonem czołgów rozpoznawczych w Garwolinie,
- dywizjon artylerii motorowej w Warszawie (przejściowe zakwaterowanie w Górze Kalwarii),
- batalion saperów w Puławach, w składzie 2 Pułku Saperów,
- batalion czołgów, organizowany i podporządkowywany brygadzie na czas ćwiczeń lub na specjalne zarządzenie,
pododdziały przydzielane do współpracy zależnie od potrzeb na czas ćwiczeń oraz na specjalne zarządzenia:
Ponadto rozkaz określał zakończenie organizacji brygady do 20 sierpnia z wyjątkiem damot.
[edytuj] Działania bojowe
W dniu 1 września 1939 roku brygada wyszła z garnizonów i skoncentrowała się w rejonie Garwolina, gdzie przebywała do dnia 3 września, będąc w dyspozycji Naczelnego Wodza. W tym dniu otrzymała rozkaz zorganizowania obrony na Wiśle na odcinku od Dęblina do Solca. W dniu 4 września 1939 roku weszła w skład nowo utworzonej Armii "Lublin" (dowódca – gen. Tadeusz Piskor). 6 września do brygady dołączył 2 damot.
W dniu 10 września do linii Wisły na odcinku bronionym przez brygadę docierają oddziały niemieckie z 14 i 4 Dywizji Piechoty. W dniu 13 września brygada siłami 1 Pułku Strzelców Konnych wraz z kompanią czołgów lekkich wykonała natarcie w kierunku Annopola na siły niemieckie, które przekroczyły Wisłę w tym rejonie. Niemcy wycofali się w kierunku Wisły. Natarcie to, pomimo powodzenia, zostało zatrzymane rozkazem dowódcy brygady. Rozpoczęła ona odwrót w ogólnym kierunku na Lwów wraz z całą Armią "Lublin".
W dniu 16 września brygada wspólnie z innymi jednostkami Armii „Lublin” i częścią Armii "Kraków" została okrążona na zachód od Tomaszowa Lubelskiego. W nocy z 16 na 17 września 1939 r. przechodziła przez Krasnobród w kierunku miejscowości Zielone aby wejść do drugiej bitwy pod Tomaszowem Lubelskim.
W dniu 20 września 1939 roku dowódca brygady wobec braku możliwości dalszej walki wydał polecenie zniszczenia sprzętu ciężkiego i przebijania się na własną rękę - był to koniec istnienia brygady.
[edytuj] Organizacja wojenna i obsada personalna
Stefan Rowecki, dowódca Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej
Dowództwo
- dowódca – płk dypl. piech. Stefan Rowecki
- zastępca dowódcy - wakat
- dowódca saperów – mjr Wincenty Krzywiec
- szef służby sprawiedliwości - NN
sztab
- szef sztabu – ppłk dypl. kaw. Franciszek Stachowicz
- zastępca szefa sztabu - kpt. dypl. piech. Józef Szyrmer
- I oficer operacyjny - kpt. dypl. Marian Kowalczyk
- II oficer operacyjny - kpt. dypl. art. Mieczysław Szczawiński
- dowódca łączności – kpt. dypl. Zenon Starkiewicz
- dowódca plutonu regulacji ruchu – por. Stanisław Tatur
- kwatermistrz – mjr dypl. Tadeusz Kuźmiński
- Oficer techniczny – mjr Antoni Popławski
- oficer intendentury – kpt. Marian Wroński
- naczelny lekarz – mjr lek. dr Tadeusz Gadomski
- dowódca plutonu sanitarnego – kpt. lek. dr Jan Hauslinger
- dowódca plutonu żandarmerii – por. Zygmunt Żytomirski
- dowódca Szwadronu sztabowego – ppor. Stefan Stasiak
- komendant Kwatery Głównej – rtm. Witold Bourdon
1 Pułk Strzelców Konnych
- Dowódca pułku – ppłk dypl. Stanisław Lewicki
- I Zastępca dowódcy pułku – mjr Włodzimierz Białobłocki
- II Zastępca dowódcy pułku – mjr Jan Olpiński
- Dowódca szwadronu rozpoznawczego – rtm. Jan Mossakowski
- Dowódca 1 szwadronu liniowego – por. Jan Koszutski
- Dowódca 2 szwadronu liniowego – rtm. Jarosław Malinowski
- Dowódca 3 szwadronu liniowego – por. Edward Schoeneich
- Dowódca 4 szwadronu liniowego – rtm. Edmund Grunwald
- Dowódca szwadronu ckm i broni ciężkiej – rtm. Andrzej Zawisza
- Dowódca szwadronu zapasowego – rtm. Aleksander Saryusz -Wolski
1 Pułk Strzelców Pieszych
- Dowódca pułku – ppłk dypl. Zenon Wzacny
- I Zastępca dowódcy pułku – ppłk Otton Włodzimierz Zieliński
- II Zastępca dowódcy pułku – mjr Włodzimierz Latawiec
- Dowódca kompanii rozpoznawczej – kpt. Józef Horodyski
- Dowódca 1 kompanii – kpt. Roman Kania
- Dowódca 2 kompanii – por. Antoni Smoczkiewicz
- Dowódca 3 kompanii – por. Marian Woźniak
- Dowódca 4 kompanii – por. Ludwik Drąg
- Dowódca kompanii ckm i broni ciężkiej – kpt. Józef Chlipała
Dywizjon Rozpoznawczy
- Dowódca dywizjonu – mjr Konstanty Kułagowski
- Zastępca dowódcy i kwatermistrz – rtm. Bronisław Kochański
- Dowódca szwadronu liniowego – rtm. Leon Podrez († 8 IX 1939, Ciepielów)
- Dowódca szwadronu czołgów rozpoznawczych TKS – kpt. br. panc. Antoni Czechowicz († 10 IX 1939, Lipsk)
- Dowódca plutonu motocyklistów – por. Andrzej Hudzicki
- Dowódca plutonu ckm – ppor. kaw. Jerzy Iwanicki
- Dowódca plutonu ppanc. – ppor. piech. Stanisław Rządkiewicz († 18 IX 1939, Tomaszów Lubelski)
- Dowódca plutonu łączności – por. Kazimierz Huttel
- Dowódca plutonu pionierów – ppor. Tadeusz Laskowski († 8 IX 1939, Ciepielów)
- Dowódca plutonu gosp.-transportowego – por. int. Cyryl Krajewski
2 Dywizjon Artylerii Motorowej
- Dowódca dywizjonu – mjr Franciszek Rafacz
- Kwatermistrz – kpt. Stanisław Bobola
- Dowódca 1 baterii haubic 100 mm – kpt. Jan Sołtyski
- Dowódca 2 baterii dział 75 mm – kpt. Aleksander Jadas
Dywizjon Przeciwpancerny
- Dowódca dywizjonu – mjr Michał Bilik
- Kwatermistrz – kpt. Władysław Tijan
- Dowódca 1 kompanii – kpt. Jan Wołyniak
- Dowódca 2 kompanii – kpt. Marian Mytkiewicz († 18 IX 1939, Tomaszów Lubelski)
- Dowódca plutonu łączności – kpt. Franciszek Radtke
- Dowódca plutonu gosp.-technicznego – chor. Stanisław Lulak
Batalion Motorowy Saperów
- Dowódca batalionu – mjr Adam Golcz
- Zastępca dowódcy batalionu – kpt. dypl. Bolesław Barański († IX 1939)
- Dowódca 1 kompanii zaporowej – kpt. Jerzy Wolański
- Dowódca 2 kompanii przeprawowej – kpt. Stanisław Rozen-Jaxa
- Dowódca plutonu pontonowego – kpt. Antoni Iwanicki
- Dowódca plutonu rozpoznawczego – por. Henryk halicki
11 Kompania Czołgów Rozpoznawczych
12 Kompania Czołgów Lekkich
- Dowódca kompanii – kpt. Czesław Blok
Bateria Artylerii Przeciwlotniczej Motorowa
- Dowódca – kpt. Karol Jakóbiec
Szwadron Łączności
- Dowódca szwadronu – por. Władysław Mancewicz
-
Przypisy
- ↑ Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny "W" (...), s. 264 - zał. nr 5 Formowanie Warszawskiej BPM opracowany na podstawie Sprawozdania Dowództwa Broni Pancernych o stanie wojsk pancernych w dniu 1 lipca 1939 roku.
- ↑ Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939 (...), s. 173. Wacław Zaleski, W Warszawskiej Brygadzie (...) s. 16 wymienia datę 6 czerwca 1939, która jest datą otrzymania przez 1 psk rozkazu M.S.Wojsk. z 26 maja 1939.
- ↑ Stefan Rowecki, Wspomnienia (...) s. 110.
[edytuj] Bibliografia
- Stefan Rowecki, Wspomnienia i notatki autobiograficzne (1906-1939), wybór tekstów Andrzej Krzysztof Kunert, Józef Szyrmer, Spółdzielnia Wydawnicza "Czytelnik", Warszawa 1988, ISBN 83-07-01547-2
- Wacław Zaleski, W Warszawskiej Brygadzie Pancerno-Motorowej 1939, Wydawnictwo MON, Warszawa 1988
- A. Jońca, R. Szubiński, J. Tarczyński, Pojazdy Wojska Polskiego 1939, Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, Warszawa 1990
- Tadeusz Jurga, Obrona Polski 1939, Instytut Wydawnictw PAX, Warszawa 1990
- Rajmund Szubański, Polska broń pancerna 1939, Wydawnictwo MON, Warszawa 1989, wyd. II poprawione i uzupełnione, ISBN 83-11-07660-X
- Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny "W", Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Oficyna Wydawnicza "Ajaks" i Zarząd XII Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Pruszków 1995, ISBN 83-85621-87-3
- Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo MON, Warszawa 1964, wyd. I
- Rajmund Szubański: Polska broń pancerna w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982. ISBN 83-11-06771-6.
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
II Rzeczpospolita
