Welwiczja przedziwna

Welwiczja przedziwna
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Gromada	nagonasienne
Rząd	gniotowce
Rodzina	welwiczjowate
Rodzaj	welwiczja
Gatunek	welwiczja przedziwna
Nazwa systematyczna
Welwitschia mirabilis Hook.f. Gard. Chron. 1862: 71 1862
Mapa zasięgu
Systematyka w Wikispecies
Zdjęcia i grafiki w Commons

Welwiczja przedziwna, w. osobliwa (Welwitschia mirabilis Hook. f.) , funkcjonuje także pisownia welwiczia) – gatunek endemicznej rośliny pustynnej reprezentujący monotypowy rodzaj welwiczja (Welwitschia) oraz także monotypową rodzinę welwiczjowate (Welwitschiaceae). Występuje na kamienistych równinach północnej Namibii i południowej Angoli, wzdłuż wybrzeża Oceanu Atlantyckiego (pustynia Namib, Kaokoland).

Morfologia

Kwiaty żeńskie

Kwiaty męskie

Pokrój

Bardzo oryginalny, roślina opisywana jako jedna z najdziwniejszych roślin znanych współcześnie na Ziemi.

Pień

Gruby i krótki, w większości schowany pod ziemią, osiąga do 50 cm wysokości i 120 cm średnicy, rozszerzający się ku górze.

Liście

Z pnia wyrastają tylko dwa skórzaste liście o wstęgowym kształcie i długości do 3 metrów. Pękają na podłużne pasy. Liście welwiczji żyją najdłużej ze wszystkich liści roślin – nigdy nie zrzucane żyją wraz z całą rośliną kilkaset lat.

Kwiaty

Kwiaty męskie i żeńskie występują na osobnych roślinach (dwupienność). Skupione są w kwiatostany wyrastające w pachwinach liści. Męskie kwiaty wytwarzają czerwony pyłek, który zostaje przenoszony jest do kwiatów żeńskich przez pluskwiaki, prawdopodobnie także przez wiatr. Owady wabione są do kwiatów męskich za pomocą słodkiego nektaru wydzielanego w miejscu, gdzie w kwiatach żeńskich znajduje się zalążek. Nektar wypływa przez tarczowato rozszerzone ujście odpowiednika kanalika mikropylarnego w kwiatach żeńskich. Wokół tego tworu znajduje się 6 trzoneczków zakończonych mikrosynangiami powstającymi w wyniku zrastania się 3 mikrosporangiów wytwarzających pyłek. Poszczególne kwiaty męskie, zebrane w szyszkowaty kwiatostan, u nasady otoczone są przez 4 łuski. Kwiaty żeńskie skupione są w kwiatostanach podobnych do męskich. Powstają jednak w kącie pojedynczej, dużej łuski i składają się z jednego zalążka, osłonki (integumentu) tworzącego długą rurkę mikropylarną oraz otaczającej taki kwiat okrywy (tzw. drugi integument).

Korzeń

Palowy, gruby i długi.

Biologia

Zarodek ma dwa liścienie (czyli jak u dwuliściennych). Welwiczja rośnie bardzo wolno i jest doskonale przystosowana do warunków pustynnych. Dojrzałe nasiona szyszek żeńskich roznoszone są przez wiatr. Nasiona zachowują żywotność co najmniej 2000 lat. Rośliny potrafią wegetować wiele miesięcy bez dostępu do wody. Liście przyrastają u nasady przez całe życie rośliny, zamierają przy końcach. Potrafią absorbować wodę z mgieł.

Nazewnictwo

Nazwa Welwitschia upamiętnia austriackiego botanika Friedricha Welwitscha (1806-1872), który dokonał odkrycia tej rośliny w roku 1859 na pustyni Namib.

Zgodnie z ogólną zasadą obowiązującą w pisowni języka polskiego od 1936 r. półsamogłoskę j po spółgłoskach innych niż "c", "z" i "s" zapisuje się literą i, w związku z tym zgodna z tym zaleceniem pisownia rodzaju wygląda welwiczia. Taka forma była promowana przez słowniki, jednak ze względu na powszechną wśród specjalistów pisownię welwiczja, obecnie postać ta jest również rejestrowana w słownikach poprawnościowych.

Uprawa i zbiory

• W Polsce 35-letnim okazem rośliny rodzaju męskiego wyhodowanej z nasiona może pochwalić się Ogród Botaniczny w Poznaniu. Roślina ta zakwitła dotychczas w latach 2003 i 2007.
• W Muzeum Przyrodniczym we Wrocławiu znajduje się pień tej rośliny.

Bibliografia

Stanisław Lisowski: Świat roślinny tropików. Poznań: Wydawnictwo Sorus, 1998. ISBN 83-85599-78-9. 

Linki zewnętrzne

1. Gymnosperm database: Welwitschia http://www.conifers.org/we/welwitschiaceae.htm
2. Welwiczia
3. Ogród Botaniczny UAM w Poznaniu – Welwiczia osobliwa