Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
| Who Wants to Be a Millionaire? Who Wants to Be a Millionaire? |
|
| Rodzaj programu | teleturniej |
| Kraj produkcji |  Wielka Brytania |
| Język | angielski |
| Prowadzący | Chris Tarrant |
| Data premiery | 4 września 1998 |
| Lata emisji | Od 1998 |
| Czas trwania odcinka | 60 min. |
| Produkcja | |
| Stacja telewizyjna | ITV1 |
Who Wants to Be a Millionaire? – teleturniej brytyjski i międzynarodowy format telewizyjny. Program w oryginale nadawany przez ITV od 4 września 1998 roku, prowadzony przez Chrisa Tarranta i stworzony przez Davida Briggsa wraz ze Stevenem Knightem i Mikiem Whitehillem. Od czasu premiery teleturnieju w Wielkiej Brytanii lokalne edycje powstały w ponad 100 krajach świata. Polską edycją jest program pt. Milionerzy.
We wszystkich wersjach lokalnych zadaniem uczestnika jest udzielenie poprawnych odpowiedzi na kilkanaście pytań (w większości na 15, w niektórych na 12). Gracz wybiera odpowiedź spośród czterech zaproponowanych wariantów. Czas na podjęcie decyzji w większości edycji jest nieograniczony[a]. W oryginalnej brytyjskiej edycji główna nagroda wynosi 1 000 000 funtów, natomiast w większości pozostałych wersji najwyższa możliwa wygrana to milion jednostek lokalnej waluty.
Program Who Wants to Be a Millionaire? powstał w Wielkiej Brytanii, gdzie zadebiutował 4 września 1998 roku[1]. Prowadzącym od początku istnienia teleturnieju jest Chris Tarrant. Pomysłodawcą formatu był David Briggs[2] oraz Steven Knight i Mike Whitehill[3], którzy początkowo przygotowywali szereg działań promocyjnych radia Capital FM[3]. Nazwa robocza teleturnieju nosiła tytuł Cash Mountain. Inspiracją do ostatecznej nazwy była piosenka o tym samym tytule do filmu High Society napisana przez Cole'a Portera[4].
Pierwszym właścicielem licencji i jednocześnie producentem wykonawczym była firma Celador[5]. W 2006 roku format przejęła holenderska firma 2waytraffic[6].
Celem gry w teleturnieju jest udzielenie poprawnych odpowiedzi na 15 pytań z rzędu[1][7][b] i zdobycie głównej nagrody (w oryginalnej brytyjskiej wersji wynosi 1 000 000 funtów[3]). Teleturniej dzieli się na dwa etapy: eliminacje i właściwą grę.
Eliminacje
Przed rozpoczęciem zasadniczej rozgrywki, odbywa się runda eliminacyjna[c] zwana Fastest Finger First (w polskiej wersji – kto pierwszy, ten lepszy)[1]. Wygląda ona następująco:
W pilotażowych odcinkach brytyjskiej wersji[3], a także w wersji australijskiej do 2003 roku[9], eliminacje polegały na udzieleniu jednej poprawnej odpowiedzi na zadane pytanie w jak najszybszym tempie – pozostałe reguły rundy Fastest Finger First były takie same.
Właściwa gra
| Lp. | Kwota Lata 1998–2007[e] |
|---|---|
| 1 | 100 £ |
| 2 | 200 £ |
| 3 | 300 £ |
| 4 | 500 £ |
| 5 | 1000 £ |
| 6 | 2000 £ |
| 7 | 4000 £ |
| 8 | 8000 £ |
| 9 | 16 000 £ |
| 10 | 32 000 £ |
| 11 | 64 000 £ |
| 12 | 125 000 £ |
| 13 | 250 000 £ |
| 14 | 500 000 £ |
| 15 | 1 000 000 £ |
Pierwszą lokalną wersją, do której wprowadzono grę bez eliminacji, była wersja amerykańska – nastąpiło to w 2002 roku, wraz z przeniesieniem teleturnieju z prime time'u do pasma tygodniowego (broadcast syndication) i pojawieniem się nowej prowadzącej programu[10]. Zawodnicy, którzy mają brać udział w finałowej rozgrywce, są wyłaniani poza anteną. Oprócz edycji amerykańskiej, nie obowiązuje też m.in. w Australii (w wersji nadawanej w latach 2007–2009)[11] oraz od sierpnia 2010 roku w Wielkiej Brytanii[12].
Ten rodzaj formuły został zapoczątkowany w edycji brytyjskiej w 2007 roku. Różnicą w stosunku do standardowej gry jest zmniejszenie ilości pytań z 15 do 12. Sumy gwarantowane następują po 2. i 7. pytaniu. Gracz ma teraz do wygrania w brytyjskiej edycji następujące kwoty[13]:
| Lp. | Kwota Od 2007 |
|---|---|
| 1 | 500 £ |
| 2 | 1000 £ |
| 3 | 2000 £ |
| 4 | 5000 £ |
| 5 | 10 000 £ |
| 6 | 20 000 £ |
| 7 | 50 000 £ |
| 8 | 75 000 £ |
| 9 | 150 000 £ |
| 10 | 250 000 £ |
| 11 | 500 000 £ |
| 12 | 1 000 000 £ |
Gra z 12 pytaniami obowiązuje też m.in. w wersjach: bułgarskiej[14], francuskiej[15] i polskiej[7].
Od jesieni 2007 roku w edycji niemieckiej[16] gracz może wybrać drugą ścieżkę gry. Wtedy uzyskuje dodatkowe koło ratunkowe kosztem drugiego progu gwarantowanego. Gra z ryzykiem obowiązuje także m.in. w wersji austriackiej[17] i polskiej[18].
W 2008 roku w wersji amerykańskiej wprowadzono ograniczenie czasowe w trakcie odpowiedzi na pytania (clock – pol. zegar). Gracz ma teraz w tygodniowych wydaniach na odpowiedź:
Przy wykorzystywaniu koła ratunkowego zegar jest zatrzymywany. Gdy czas na odpowiedź dobiegnie końca, zawodnik kończy grę i zabiera ze sobą kwotę dotychczas wygraną – tak jak w przypadku dobrowolnej rezygnacji z gry. Jeżeli jednak użył do pytania koła podwójna odpowiedź i czas na odpowiedź się skończy, to tak jak w przypadku udzielenia błędnej odpowiedzi kończy grę i traci to, co dotychczas wygrał, prócz ewentualnie zdobytej sumy gwarantowanej[19].
Od 3 sierpnia 2010 roku format używany jest również w wersji brytyjskiej. Do momentu zdobycia 1. sumy gwarantowanej gracz ma 15 sekund na odpowiedź, a do 2. progu gwarantowanego na każde pytanie zawodnik ma do dyspozycji 30 sekund. Po zdobyciu 2. kwoty gwarantowanej czas na odpowiedź jest już nieograniczony[20].
Ten format został użyty po raz pierwszy w edycji norweskiej. W grze bierze udział 6 graczy. Tak jak w oryginalnej formule, aby wygrać główną nagrodę należy udzielić poprawnych odpowiedzi na 15 pytań. Dostępna jest tylko jedna suma gwarantowana – po 5. pytaniu. Zawodnicy odpowiadają na pytania z limitem czasowym. Czas na odpowiedź wynosi przy pytaniach 1-5 – 15 sekund, przy pytaniach 5-10 – 30 sekund, a przy pytaniach 11-15 – 45 sekund. W czasie gry dostępne jest tylko jedno koło ratunkowe – pas (opis w sekcji Koła ratunkowe). W momencie gdy gracz odpowie błędnie na któreś z pytań lub wyczerpie się czas na odpowiedź, uczestnik kończy grę z kwotą gwarantowaną lub z niczym, jeśli dotychczas żaden gracz nie udzielił odpowiedzi na co najmniej 5 pytań. Wtedy do gry wchodzi następny w kolejności gracz i wówczas zmniejsza się maksymalna nagroda o jedną pozycję na „drzewie pieniędzy”. Gracz, który dołącza do gry, nie zaczyna od początku, lecz od momentu, w którym poprzedni uczestnik zakończył rozgrywkę. Uczestnicy nie mogą dobrowolnie zrezygnować z udziału w dalszej grze i wycofać z dotychczas zdobytą kwotą. Cała rozgrywka kończy się w chwili, kiedy ostatni gracz odpada z gry lub gdy któryś z zawodników odpowiada poprawnie na ostatnie pytanie[21].
Oprócz wersji norweskiej, formuła Hot Seat nadal jest stosowana w wersji australijskiej (jako spin off pt. Millionaire Hot Seat). Dawniej obowiązywała też w wersji włoskiej (przez 5 miesięcy nadawania programu jako specjalna wersja)[22].
W amerykańskiej wersji zredukowano ilość pytań z 15 do 14 oraz wprowadzono nowe koło ratunkowe. Zmiany obowiązują od 13 września 2010 roku[23].
Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.Domyślnie w większości lokalnych wersji programu dostępne są trzy koła ratunkowe[6]:
W lutym 2004 roku do specjalnego wydania amerykańskiej edycji – Who Wants to Be a Super Millionaire – wprowadzono dwa nowe koła ratunkowe, które dostępne były po zdobyciu 2. progu gwarantowanego[25]:
We wrześniu 2004 roku w tygodniowej edycji amerykańskiej zastosowano kolejne nowe koło ratunkowe[26]:
W wersji niemieckiej, wraz z wprowadzeniem możliwości wyboru drugiej ścieżki gry, dodano nowe koło ratunkowe[16]:
We wrześniu 2008 w USA, wraz z wprowadzeniem limitu czasu na odpowiedź, koła 50:50 i zamiana pytania zostały zastąpione podwójną odpowiedzią oraz nowym kołem ratunkowym[19]:
W formacie Hot Seat stosowane jest tylko jedno koło ratunkowe[35]:
Nieskomplikowane zasady gry oraz oryginalna scenografia, oprawa graficzna i muzyczna sprawiły, że program zdobył popularność na całym świecie[36].
Zawodnik za każdym razem słyszy pytanie z czterema wariantami odpowiedzi. Zgodnie z pierwotnym założeniem każde kolejne pytanie teoretycznie powinno być obiektywnie trudniejsze od poprzedniego[37].
Aby prowadzący w żadnym stopniu nie wpływał na wybór odpowiedzi – nie podpowiadał ani nic nie sugerował zawodnikowi, poznaje pytanie w tym samym czasie co zawodnik a poprawną odpowiedź dopiero w momencie zaznaczenia przez zawodnika którejś z zaproponowanych możliwości[1].
Stosowane w teleturnieju takie określenia jak: „koła ratunkowe” (ang. lifelines), „telefon do przyjaciela” (ang. phone a friend) oraz charakterystyczne pytania, jakie prowadzący zadaje zawodnikowi w trakcie gry: „Czy jesteś pewien?”, „Czy to twoja ostateczna odpowiedź?” (ang. Is that your Final Answer?)[1], a także „Czy mam zaznaczyć?”, wywierają duży wpływ na to, jak toczy się gra. Częstotliwość ich używania w programie spowodowała, że weszły one do języka potocznego m.in. Brytyjczyków[3].
Jednym z elementów programu, wpływającym na jego specyfikę, jest scenografia stosowana w teleturnieju, a także grafika, dźwięki i muzyka. W większości edycji elementy scenografii są takie same, jak w wersji brytyjskiej[3].
Scenografia programu[38]
Charakterystyczną cechą, jeśli chodzi o wizualną stronę programu, jest dynamiczne oświetlenie studia ze światłami gasnącymi i zmieniającymi barwę w miarę zwiększania się stawki. Studio zbudowane jest na planie koła, pośrodku którego, na szklanej podłodze, znajdują się fotele zawodnika i prowadzącego oraz dwa monitory komputerów. Do studia prowadzą trzy wejścia („bramy”), obok których znajdują się podświetlane schody, dzielące trybuny na trzy części. Publiczność zasiada za plecami zawodnika oraz prowadzącego, a także po tej stronie studia, w której znajdują się kamery rejestrujące obraz.
Układ scenografii we wszystkich lokalnych wersjach teleturnieju jest taki sam jak w brytyjskiej edycji[3]. Jednak producenci poszczególnych edycji mogą według własnego upodobania zmieniać wielkość studia, dobierać kolorystykę oświetlenia oraz modyfikować rozmiar i wygląd takich elementów jak: kolumny, szklana podłoga, jarzeniowe światła nad publicznością.
Od 2008 roku w kilku lokalnych wersjach wprowadzony został ekran znajdujący się w tle pomiędzy kolumnami naprzeciw monitorów i krzeseł gracza oraz prowadzącego, na którym wyświetlane jest logo teleturnieju oraz ikona koła ratunkowego, którego zawodnik użył w danym momencie, a także kwota pieniędzy, którą gracz w danej chwili wygrał. Są to m.in. wersja polska[39], francuska[potrzebne źródło] i brytyjska[40]. W wersji amerykańskiej wykorzystywany jest podobny ekran, lecz znajduje się nad tłem naprzeciw monitorów i krzeseł prowadzącej i gracza[potrzebne źródło].
Logo[41]
Logo programu Who Wants to Be a Millionaire? jest w kształcie koła, z otaczającym go pierścieniem. Na środku logo umieszczony jest duży napis „MILLIONAIRE” w tle czterech znaków zapytania, czterech znaków funta szterlinga (£), które otaczają środek koła oraz 18 elips przecinających się środkami. W górnym oraz dolnym łuku pierścienia umieszczone są dwa mniejsze napisy „WHO WANTS TO BE A”. Znaki zapytania oraz znaki funta brytyjskiego są koloru zielonego, elipsy na przemian niebieskie i złote, koło koloru fioletowego, napisy są koloru białego (napis „MILLIONAIRE” dodatkowo z czarnym konturem), pozostałe elementy są w kolorystyce niebiesko-granatowej. W zależności od kraju, w którym emitowana jest lokalna wersja, w poszczególnych wariantach logo zmieniony jest tytułowy napis, a znaki waluty zmienione na odpowiednie, obowiązujące w danym kraju (lub zastąpione pytajnikami, jeżeli nie ma w danym państwie symbolu waluty).
Drugie logo teleturnieju[42] różni się od oryginalnego jedynie kolorystyką: pytajniki i znaki waluty (o ile w danym wariancie istnieją) są złote, koło jest koloru jasnoniebieskiego, a pozostałe elementy utrzymane w kolorystyce granatowej.
W najnowszym logo z 2010 roku[43], w stosunku do poprzedniego, został zmieniony kolor pierścienia na fioletowy oraz odcień koloru złotego na znakach zapytania i ewentualnie występujących symbolach waluty.
Grafika na ekranie telewizora[3]
W oryginalnej wersji programu używano czarnych pól z pytaniem i czterema wariantami odpowiedzi. Każde pole ma kształt zaokrąglonego sześciokąta. W 2007 roku dodano do ramek połysk (gradient między czernią a jaśniejszym odcieniem tego koloru), a w 2010 roku zmieniono ich kolor na fioletowy z połyskiem (gradient między jaśniejszym a ciemniejszym odcieniem fioletu). W każdej z odmian obramowania pól są srebrne.
W lokalnych edycjach pola z pytaniami do 2007 roku były takie same, jak w wersji brytyjskiej. Po 2007 roku do poszczególnych wersji wprowadzane są ramki podobne do obowiązujących od tego samego roku w edycji brytyjskiej, jednak w dwóch wariantach kolorystycznych (w zależności od kraju): niebieskim lub granatowym.
Muzyka
Pierwszą oprawę dźwiękowa i muzyczną programu skomponowali Keith i Matthew Strachan[44]. Od 2007 roku (jako pierwszy kraj – Wielka Brytania[13]) w nowych wydaniach teleturnieju ukazuje się odświeżona wersja tematu muzycznego oraz nowa wersja podkładu muzycznego w trakcie pytań. Zmianą w stosunku do oryginału jest zaaranżowanie utworów w stylu techno[3]. Remiksu tematu dokonali Keith i Matthew Strachan[45]. Autorem nowych motywów tła pod pytania jest Ramon Covalo[45].
Od momentu premiery teleturnieju Who Wants to Be a Millionaire? w Wielkiej Brytanii i wzrastającej popularności tego programu lokalne wersje ukazały się w ponad 100 państwach świata[6][46]. Każda z nich jest wzorowana na brytyjskim pierwowzorze – reguły gry oraz oprawy są podobne, jednak producenci poszczególnych edycji mogą wprowadzać własne pomysły do zasad – wykorzystując nowe schematy gry opisane powyżej – oraz według własnego upodobania modyfikować detale poszczególnych elementów scenografii i grafiki.
Pierwszym na świecie zwycięzcą głównej nagrody był John Carpenter – wygrał 1 milion dolarów w amerykańskiej wersji programu[47]. W trakcie gry nie skorzystał z pytania do publiczności ani z 50:50. Jedynego koła ratunkowego – telefonu do przyjaciela – użył przy ostatnim pytaniu tylko po to, by powiedzieć ojcu, że za moment wygra milion dolarów[47]. Pytanie za „milion” brzmiało:
|
Jednemu z zawodników brytyjskiej wersji programu, zwycięzcy głównej nagrody – Charlesowi Ingramowi – udowodniono, że w czasie gry porozumiewała się z nim jedna z osób przystępujących do eliminacji – Tecwen Whittock. Za pomocą kaszlnięć oczekujący na rundę kwalifikacyjną sugerował, która z odpowiedzi jest poprawna. W przypadku, gdy uczestnik nie znał odpowiedzi, głośno zastanawiał się nad pytaniem i rozważał każdy z możliwych wariantów, po czym podpowiadający zaczynał kaszleć w momencie, gdy rozważana opcja była poprawna. Wiedzę na ten temat czerpał dzięki podłączonym do siebie pagerom. W oszustwo zamieszana była również żona zawodnika – Diana Ingram – która siedziała wśród publiczności i podpowiadała uczestnikowi, gdy nie udawało się to osobie oczekującej na rundę eliminacyjną. Tym sposobem wspólnicy odpowiedzieli poprawnie na wszystkie pytania w grze[48].
Sposób, w jaki przebiegała gra, budził wiele zastrzeżeń wśród realizatorów. Podejrzewali oni, że zawodnik oszukuje, ale trudno było im odgadnąć, jak tego dokonuje. Na trop afery wpadł jeden z pozostałych 10 uczestników oczekujących na etap kto pierwszy, ten lepszy. Przy przedostatnim pytaniu zwrócił uwagę na Whittocka kaszlącego w nienaturalny sposób. Utwierdził się w swoim przekonaniu, gdy podpowiadający kaszlnął dokładnie w chwili, kiedy Ingram rozważał poprawną odpowiedź przy ostatnim, 15. pytaniu:
Po zakończeniu nagrania producenci i reżyseria zostali poinformowani o całym zajściu[48].
Wypłacenie nagrody zostało wstrzymane. Odcinek miał zostać pokazany 18 września 2001, jednak został wyemitowany 21 kwietnia 2003 wraz z reportażem opisującym aferę. Oskarżeni: 39-letni wówczas Charles Ingram, jego żona Diana oraz wspólnik Tecwen Whittock, zostali uznani na początku 2003 roku przez londyński sąd za winnych spisku i próby wyłudzenia miliona funtów[49].
Oryginalna wersja programu Who Wants to Be a Millionaire? zdobyła w Wielkiej Brytanii 13 nagród[50].
| Rok zdobycia | Nagroda | Kategoria |
|---|---|---|
| 1998 | British Comedy Award | Najlepszy program rozrywkowy |
| 1999 | Royal Television Society Television Award | Program rozrywkowy |
| 1999 | National Television Award | Najpopularniejszy quiz telewizyjny |
| 2000 | National Television Award | Najpopularniejszy quiz telewizyjny |
| 2000 | Broadcasting Press Guild Award | Najlepszy prowadzący |
| 2000 | Royal Television Society Television Award | Program rozrywkowy & Sitcom |
| 2000 | TV Quick Award | Program rozrywkowy |
| 2000 | Television and Radio Industries Club Award | Program rozrywkowy |
| 2001 | National Television Award | Najpopularniejszy quiz telewizyjny |
| 2002 | National Television Award | Najpopularniejszy quiz telewizyjny |
| 2003 | National Television Award | Najpopularniejszy quiz telewizyjny |
| 2004 | National Television Award | Najpopularniejszy quiz telewizyjny |
| 2005 | National Television Award | Najpopularniejszy quiz telewizyjny |
Na międzynarodowych festiwalach teleturniej został nagrodzony trzykrotnie:
| Rok zdobycia | Nagroda | Kategoria |
|---|---|---|
| 1999 | Srebrna Róża na festiwalu Rose d'Or Light Entertainment | Teleturniej |
| 1999 | BAFTA TV Award | Najlepszy program rozrywkowy (light entertainment) |
| 2004 | Złota Nimfa na Festiwalu Telewizyjnym w Monte Carlo | Format telewizyjny: teleturniej |
Na brytyjskim rynku dostępna była książka Behind the Scenes at „Who Wants to be a Millionaire?” autorstwa Toma McGregora, opisująca szczegóły powstawania i produkcji teleturnieju oraz statystyki wszystkich rozgrywek[3][51]. Ponadto do kupienia był pełny soundtrack z programu, zawierający wszystkie motywy muzyczne i dźwiękowe teleturnieju[52] oraz 5 książek z zestawami pytań do teleturnieju[3].
Gry planszowe
W 1999 roku wyprodukowana została przez firmę Upstars gra planszowa, imitująca zasady teleturnieju Who Wants to Be a Millionaire?. Łącznie zostały wydane 3 wersje tej gry, różniące się pytaniami[3].
Gry wideo
W Wielkiej Brytanii zostały wydane cztery wersje gry wideo, wzorowane na regułach tamtejszej wersji Who Wants to Be a Millionaire?. Pierwsza z nich, pt. Who Wants to Be a Millionaire?, została wydana w 2000 roku i wyprodukowana przez Eidos na platformy PC, Macintosh oraz PlayStation. Następne wersje: Who Wants to Be a Millionaire? 2nd Edition, Who Wants to Be a Millionaire? Party Edition oraz Who Wants to Be a Millionaire? Junior Edition różnią się w stosunku do pierwszej edycji modyfikacjami kosmetycznymi w grafice oraz nowymi zestawami pytań[3].
Gry Java
Gra Who Wants to Be a Millionaire? ukazała się w wersji na telefony komórkowe z obsługą Java[53]. Powstało pięć edycji tej gry, różniących się głównie pytaniami. W najnowszej wersji została wprowadzona nowa grafika, wzorowana na oprawie odświeżonej edycji teleturnieju. Zasady gry w wersji na telefon komórkowy są zbieżne z tymi, które obowiązują w prawdziwym wydaniu: grający odpowiada na kolejne pytania (z ograniczeniem czasowym do 40 sekund), obowiązują te same progi nagród oraz sumy gwarantowane, może również skorzystać z trzech kół ratunkowych. Ze względu na ograniczenia techniczne, koło telefon do przyjaciela polega na tym, iż gracz otrzymuje odpowiedź „przyjaciela” wraz z jego opisem na ile pewna jest to odpowiedź (np. „Wydaje mi się, że to C”). Koło ratunkowe pytanie do publiczności charakteryzuje się tym, iż wraz ze wzrostem trudności pytania mniejsza liczba osób wskazuje poprawną odpowiedź. Gra Java została wyprodukowana przez firmę Glu Mobile.
Na podstawie teleturnieju opiera się scenariusz filmu Slumdog. Milioner z ulicy, w reżyserii Danny'ego Boyle'a. Główny bohater – Jamal Malik – bierze udział w indyjskiej wersji programu Who Wants to Be a Millionaire?[54]. Film został nagrodzony m.in. 8 Oscarami[55].
Teoretyczna szansa na udzielenie poprawnej odpowiedzi przy strzelaniu to dla każdego pytania 1/4 (zakładając, że zawodnik nie korzysta z koła ratunkowego 50:50 lub podwójna odpowiedź).
W każdej z lokalnej wersji teleturnieju szanse na główną wygraną (przy udzielaniu losowej odpowiedzi na każde pytanie) są uzależnione od ilości pytań na drodze do głównej wygranej:
Skuteczność kół ratunkowych
Poza kołem ratunkowym 50:50, które zawsze zwiększa procentową szansę na udzielenie prawidłowej odpowiedzi do 50% oraz poza podwójną odpowiedzią, po którego zastosowaniu przy udzieleniu pierwszej błędnej odpowiedzi szansa na poprawną odpowiedź wynosi 1:3 – pozostałe nie mają wpływu na teoretyczną szansę udzielenia poprawnej odpowiedzi.
