Tworzenie książki (wyłącz)
 Dodaj tę stronę do książki Pokaż książkę (0 stron) Proponowane strony

Wielka Armia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Imperial Coat of Arms of France (1804-1815).svg
Emblem of Napoleon Bonaparte.svg
Francuscy grenadierzy konni Gwardii podczas bitwy pod Pruską Iławą, 1807
Żołnierz polski, 1810

Wielka Armia (fr. Grande Armée) – nazwa nadawana kolejnym głównym armiom, tworzonym w czasie I Cesarstwa Francuskiego w latach 1805-1808 i 1811-1814 przez wojska francuskie i sojusznicze.

Motto formacji brzmiało: „Valeur et Discipline” (męstwo i dyscyplina).

Spis treści

[edytuj] Nazwa formacji

Nazwa Wielka Armia pojawiła się po raz pierwszy w korespondencji Napoleona z szefem sztabu marszałkiem Louisem Berthierem w roku 1803. W rozkazie z 13 stycznia 1804 roku Napoleon użył terminu „Wielka Armia Wybrzeży Oceanu”. Liczyła około 200 000 ludzi i stacjonowała na wybrzeżu kanału La Manche i miała być przeznaczona do inwazji na Anglię.

Wobec fiaska planu lądowania i perspektywy wojny z Austrią Napoleon 29 sierpnia 1805 przemianował Armię Wybrzeży Oceanu na „Wielką Armię”. 12 października 1808, aby nazwa nie wskazywała na imperialne zamiary Cesarza, Bonaparte porzucił nazwę Wielka Armia, co miało wskazywać na brak zamiaru dalszych podbojów i nie powodowało niepokojów na dworze nowego sojusznika Francji, Aleksandra I, cara Rosji.

10 stycznia 1811 w liście do ministra administracji wojennej gen. Lacuée, Napoleon oświadczył, że przystępuje od dnia 15 lutego tego roku do organizacji nowej „Wielkiej Armii”. Jak wiadomo jej proces organizacji został zakończony w roku 1812. Działała ona aż do momentu pierwszej abdykacji Napoleona 2 kwietnia 1814 roku. Była armią wielonarodowościową a w jej skład weszli oprócz Francuzów żołnierze państw wcielonych do Francji lub pozostających w sojuszu z Cesarstwem Francuskim m.in. Bawarczycy, Wirtemberczycy, Westfalczycy, Polacy, Szwajcarzy, Holendrzy.

W ciągu Stu Dni Napoleon nie używał terminu Wielka Armia, nie chcąc sugerować, że zamierza podejmować jakiekolwiek agresywne działania przeciwko innym państwom, a także chcąc podwyższyć morale Francuzów, sięgając po nazwy armii z czasów rewolucji.

[edytuj] Organizacja Wielkiej Armii

[edytuj] Podział taktyczny

Bonaparte przyjął w Wielkiej Armii znany z czasów I Republiki podział wojsk na dywizje (3-4 pułki, artyleria dywizyjna). Grupował je w korpusy (2-3, czasami więcej dywizji piechoty, 1-2 brygady kawalerii lekkiej do celów rozpoznawczych i ubezpieczających). Korpusy były w pełni samodzielne (m.in. posiadały własny sztab), co pozwalało działać bez pomocy z zewnątrz. Sformowano także korpusy kawalerii rezerwowej (głównie jazda ciężka i liniowa), które – w zamiarach cesarza – miały prowadzić decydujące natarcia i zapewnić zwycięstwo Wielkiej Armii. Głównym odwodem Napoleona od początku do końca I Cesarstwa była Gwardia, od 1808 roku podzielona na Starą (weterani) i Młodą (rekruci wcieleni w szeregi Gwardii); w 1812 roku wydzielono także Średnią Gwardię (tego rodzaju Gwardię użyto tylko w kampanii rosyjskiej).

[edytuj] Rodzaje broni

[edytuj] Piechota

Francuski grenadier (z lewej) oraz woltyżer (z prawej), 1808

W czasach napoleońskich piechota dzieliła się na liniową i lekką, lecz różnice tych rodzajów broni były czysto iluzoryczne (często widoczne tylko w umundurowaniu). W obu tych rodzajach broni występowały kompanie wyborowe (w piechocie liniowej – grenadierzy, a lekkiej – karabinierzy). Dodatkowo w czasach Konsulatu utworzono kompanie woltyżerskie do celów rozpoznawczych i nękających. Każdy pułk piechoty składał się z trzech bądź (rzadziej) czterech batalionów liniowych oraz batalionu szkolnego tzw. zakładu (franc. dépot). Każdy batalion liniowy składał się z dziewięciu kompanii w tym dwóch wyborczych (tj. grenadierskiej i woltyżerskiej) oraz siedmiu fizylierskich. Od 1808 roku batalion składał się z sześciu kompanii (w tym grenadierska i woltyżerska). Według etatu pułk liczył 3970 żołnierzy (w tym 108 oficerów). W roku 1812, w momencie szczytowej potęgi militarnej I Cesarstwa piechota liniowa liczyła 130 pułków, natomiast lekka 34. Do tego jeszcze istniały 2 pułki śródziemnomorskie, pułk Walcheren, pułk de Bellle Isle, pułk Rè oraz oddziały złożone z innych narodów na francuskim żołdzie np. pułki szwajcarskie, Legia Nadwiślańska, pułki kroackie (rekrutujące się z Chorwatów) czy Legion Irlandzki.

W wielu nominalnie francuskich pułkach piechoty służyli także Belgowie, Niemcy, Włosi, Holendrzy, Szwajcarzy, Hiszpanie pochodzący z obszarów anektowanych przez Francję.

Wiosną 1813 roku w związku z klęską w Rosji wcielono do szeregów wielu młodych rekrutów niemających często przepisowego wieku. Na cześć cesarzowej żołnierzy tych nazwano Marie-Louises. W roku tym pojawiła się tez seria pułków liniowych o numerach 134-156 formowana z Gwardii Narodowej. Oddziały te odznaczyły sie w czasie kampanii francuskiej 1814 roku.

Po bitwie lipskiej w związku z przejściem oddziałów saskich na stronę koalicji dekretem z 25 listopada 1813 roku rozbrojono wszystkie oddziały liniowe złożone z żołnierzy pochodzących z narodów walczących z Francją. Przekształcono je w jednostki pionierów.

[edytuj] Kawaleria

W czasach wojen napoleońskich kawaleria dzieliła się na ciężką, liniową i lekką. Podział ten wynikał z zadań wyznaczonych każdemu z tych rodzajów. Kawaleria ciężka, na którą składały się pułki kirasjerskie (w 1810 – 14) i karabinierskie (2 pułki) wykorzystywana była do rozstrzygających wynik bitew szarż.

Kawaleria liniowa składała się z:

Kawaleria lekka – używana do celów rozpoznawczych, osłonowych, nękających i pościgu, a nieraz odznaczająca się w walce z wrogiem (np.zagarnięcie floty holenderskiej w Texel, czy zmuszenie do kapitulacji pruskiego garnizonu w Szczecinie. Na tego typu jazdę składały się pułki:

Były też jednostki kawalerii formowane włącznie z żołnierzy innych narodów np.:

[edytuj] Artyleria

Napoleon, jako że sam był artylerzystą, twierdził iż wojnę wygrywa się artylerią, dlatego szczególnie dbał o ten rodzaj broni. Wyodrębnił ją i zorganizował w oddzielny cesarski korpus artylerii na który składała się artyleria piesza i konna (wprowadzona w 1791 roku). Za czasów Napoleona używano dział polowych (3-, 4-, 6-, 8- i 12-funtowych), oblężniczych oraz moździerzy (6- calowych) systemu stworzonego przez Jeana Gribeauvala wprowadzonego jeszcze za czasów Starego Porządku. Organizacyjnie w 1803 roku artyleria liczyła 8 pułków artylerii pieszej i 6 pułków artylerii konnej. W tym samym roku utworzono 8 batalionów pociągu artylerii. Rok później sformowano 100 kompanii kanonierów obrony wybrzeża, w którym służyli weterani oraz kompanie kanonierów stacjonarnych (fr. sedentaires). Każdy pułk artylerii pieszej składał się z 22 kompanii bojowych. W 1809 roku dodano kompanię zakładową, a w 1814 roku liczb kompanii bojowych zwiększono do 28.

[edytuj] Wojska techniczne

[edytuj] Gwardia

[edytuj] Działania zbrojne

Information icon.svg Osobny artykuł: Wojny napoleońskie.

[edytuj] Wojna 1805 roku

Information icon.svg Osobny artykuł: III koalicja antyfrancuska.
Bitwa pod Austerlitz, 1805

Pierwszym sprawdzianem bojowym Wielkiej Armii Napoleona była kampania 1805 roku w której Francuzi zmierzyli się z armiami austriacką cesarza Franciszka II oraz rosyjską cara Aleksandra I. Wojska francuskie szybko nacierały przez Bawarię, zmusiły do kapitulacji dużą część austriackiej armii generała Macka (bitwa pod Ulm) oraz dotarły aż do Moraw. W decydującym starciu – pod Austerlitz – Napoleon pokonał przeciwników i zmusił ich do podpisania traktatu pokojowego we Preszburgu (dzisiaj Bratysława) 26 grudnia 1805 roku.

[edytuj] Kampania 1806/1807 roku

Information icon.svg Osobny artykuł: IV koalicja antyfrancuska.
Napoleon na polu bitwy pod Frydlandem

Po zwycięstwie nad Austrią rozpadło się ponad Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego. Zastąpił je Związek Reński utworzony pod egidą Francji (Napoleon I został protektorem tegoż związku). Zmiany te, a także korony dla władców Bawarii i Wirtembergii oraz tytuł wielkiego księcia dla władcy Badenii (którym został jeden z marszałków Napoleona – Joachim Murat źle przyjęto na berlińskim dworze opanowanym przez stronnictwo wojenne pod przywództwem królowej Luizy. Król Prus Fryderyk Wilhelm III ośmielony obietnicą rosyjskiej pomocy wysłał 1 X 1806 roku ultimatum do Napoleona, w którym domagał się wycofania Francuzów z Niemiec i zwrotu ziem odebranym niegdyś Prusom. W odpowiedzi Bonaparte skoncentrował armię i zaatakował Prusy przez Las Turyński. W tym czasie powstała IV koalicja antyfrancuska złożona z Prus, Rosji, Anglii, Szwecji i Saksonii. Po zwycięstwie Napoleona pod Jeną i marszałka Davouta pod Auerstaedt armia pruska znalazła się w rozsypce, a Francuzi weszli do Berlina i dalej na ziemie polskie.

Król uciekł do Prus Wschodnich, gdzie z pomocą przybyła armia rosyjska. Podjęła ona w lutym ofensywę powstrzymaną przez Francuzów w krwawej bitwie pod Pruską Iławą. Ostatecznie Wielka Armia pobiła Rosjan i Prusaków 4 czerwca 1807 w bitwie pod Frydlandem. Tym samym cesarz Francuzów zmusił cara Aleksandra i króla Fryderyka Wilhelma III do podpisania pokoju w Tylży w lipcu 1807.

[edytuj] Wyprawa moskiewska (1812)

Information icon.svg Osobny artykuł: Inwazja na Rosję (1812).

Rosyjska 1 i 2 armia szybko wycofały się z Litwy i Białorusi wiele kilometrów w głąb carskiego Imperium i długo uchylały się od walnego starcia. Połączyły się dopiero pod Smoleńskiem, gdzie doszło do pierwszej większej bitwy z Napoleonem. W międzyczasie Wielka Armia utraciła wielu ludzi w mniejszych staciach i potyczkach, było też sporo maruderów, oderwańców, a nawet dezerterów. Potem Wielka Armia stoczyła jeszcze wielką, krwawą, lecz nierostrzygniętą bitwę pod Borodino. Napoleon osiągnął swój zamiar zajęcia Moskwy jednak ludność kryła się w głębi kraju, a swoje miasta, wsie i osiedla zostawiała opustoszałe lub zniszczone.

Napoleon pod Borodino

Wielka Armia musiała rozpocząć odwrót, zbliżała się właśnie zima, a żołnierze nie mieli solidnych mundurów, obuwie było popękane po długich marszach, kończyła się amunicja, podupadła dyscyplina, wdarło się rozprzężenie i zamęt. Często atakowali rosyjscy Kozacy i partyzanci, a rosyjska armia niszczyła mniejsze oddziały czyniąc niemałe straty. W czasie odwrotu wielu żołnierzy padało z wycieńczenia i chłodu, Wielka Armia kruszyła się, wielu opuściło jej szeregi, było bardzo wielu maruderów i oderwańców. Na wielu odcinkach Rosjanie przeszli do ofensywy i zamierzali okrążyć wycofujących się Francuzów. Podczas przeprawy nad rzeką Berezyną Napoleon musiał stoczyć bitwę, która przysporzyła mu wielu kolejnych strat. Zdziesiątkowane wojsko wycofywało się przez Księstwo Warszawskie i Prusy za Łabę.

[edytuj] Kampania niemiecka 1813 roku

Bitwa pod Lipskiem

W czasie marszu przez Prusy, Wielka Armia została zaatakowana przez wojska koalicji pod Lipskiem i tam właśnie rozegrała się tzw. Bitwa Narodów. W tej bitwie V korpus polski pod dowództwem księcia Józefa Poniatowskiego osłaniał przeprawę przez rzekę Elsterę, a dowódca polski, jako jedyny obcokrajowiec, został na polu bitwy mianowany marszałkiem francuskim. Dzięki waleczności polskich żołnierzy udało się uratować większą część armii, jednak straty były ogromne. Książę Józef Poniatowski zginął w nurtach rzeki. Gdy część wojsk Napoleona przeprawiło się przez Elsterę, na drugim brzegu pozostali Polacy, Francuscy saperzy przedwcześnie wysadzili most. Car rosyjski, Aleksander I Romanow zaproponował korpusowi polskiemu poddanie się i swobodny powrót do kraju, jednak wielu Polaków pozostało z Napoleonem i walczyło honorowo do końca. Po bitwie pod Lipskiem (16-18.10.1813) r. Wielka Armia, zdziesiątkowana i zmuszona do odwrót do Francji po drodze musząc torować sobie drogę m.in. pokonując armię bawarską (bitwa pod Hanau).

[edytuj] Kampania francuska (1814)

Kozacy rosyjscy na ulicach Paryża w 1814

Po odwrocie do Francji z 170 tys. żołnierzy Cesarzowi pozostało 70 tysięcy. Napoleon nie mógł zapobiec inwazji na Francję.

Pożegnanie Napoleona ze Stara Gwardią

1 stycznia 1814 roku wojska VI koalicji (złożone z prusko-rosyjskiej Armii Śląskiej i austriacko-niemiecko-rosyjskiej Armii Czeskiej) przekroczyły Ren i rozpoczęły koncentryczny marsz na Paryż. Mimo wielu wygranych bitew (kampanię 1814 roku wielu historyków porównuje do I kampanii włoskiej z lat 1796-1797) – m.in. pod Brienne, pod Montmirail czy pod pod Montereau wobec zajęcia Paryża przez wojska koalicji (31 marca 1814) i zdrady części wojsk (korpus marsz. Marmonta), Napoleon został zmuszony do abdykacji 10 kwietnia 1814 roku.

[edytuj] Ordre de Bataille Wielkiej Armii w kampaniach 1805-1814

[edytuj] Skład Wielkiej Armii w początkach kampanii 1805 roku

I Korpus

II Korpus

III Korpus

IV Korpus

V Korpus

VI Korpus

VII Korpus

VIII Korpus (utworzony w trakcie kampanii)

Kawaleria rezerwowa Wielkiej Armii

Gwardia Cesarska

Razem: 145 tys. piechoty, 38 tys. kawalerii i 340 dział.

[edytuj] Skład Wielkiej Armii w bitwie pod Jeną i Auerstadt (14 X 1806)

szef sztabu: marsz. Louis-Alexandre Berthier, ks. Neufchatel

Pod Jeną:

IV Korpus – marsz. Nicolas Jean de Dieu Soult

V Korpus – marsz. Jean Lannes

VI Korpus – marsz. Michel Ney, książę Elchingen

VII Korpus – marsz. Pierre Augereau

Kawaleria Rezerwowa – marsz. Joachim Murat, wielki książę Bergu i Kliwii

Pod Auerstadt:

III Korpus

[edytuj] Skład Wielkiej Armii 22 czerwca 1812

Ten sławny wykres Minarda pokazuje jak topniała Wielka Armia.

W wyniku późniejszych zmian układ ten uległ zmienił się. We wrześniu Wielką Armię tworzyły korpusy I, III, IV, V i VIII, Gwardia oraz wszystkie korpusy kawalerii rezerwowej; marsz. Macdonald ze swym X korpusem stał po Rygą i Dyneburgiem, grupa Schwarzenderga – jego XII korpus i VII korpus Reyniera osłaniały Polesie przed rosyjską 3 Armią Zachodnią gen. Tormasowa; samodzielna dywizja Kosińskiego stojąc nad Bugiem, osłaniała granice Księstwa Warszawskiego; samodzielna 17 Dywizja Piechoty gen. dyw. Dąbrowskiego blokowała twierdzę Bobrujsk na Białorusi; II i VI korpus pod ogólną komendą marsz. St. Cyr znajdowały się nad Dźwiną pod Połockiem i strzegły szlaków zaopatrzeniowych, a korpusy IX i XI pozostały w odwodzie).

Polacy weszli w skład korpusów: I (9 pułk ułanów), II (8 pułk szwoleżerów-lansjerów), V (całość), IX (Dywizja Księstwa Warszawskiego – 4,7,9 pp, tj. 9 batalionów piechoty, 2 kompanie artylerii polskiej, kompania saperów), X (5,10,11, pp, tj. 12 batalionów piechoty, 2 kompanie artylerii polskiej, komp.saperów), I Kawalerii (pułki 6 i 8 ułanów, II Kawalerii (10 pułk huzarów), IV Kawalerii (4 Dywizja Lekka, tj. pułki: 2, 3, 7, 11, 15 i 16 ułanów, poza tym 14 pułk kirasjerów) oraz w Gwardii (1 pułk szwoleżerów-lansjerów i Legia Nadwiślańska).

[edytuj] Skład Wielkiej Armii w bitwie lipskiej

Gwardia Cesarska

Wojska liniowe:

Dywizje samodzielne:

KAWALERIA REZERWOWA – marsz. Joachim Murat, król Neapolu

[edytuj] Wielka Armia w bitwie pod La Rothiere 1 II 1814 roku

[edytuj] Galeria dowódców

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Linki zewnętrzne

Commons in image icon.svg
  Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Wielka Armia
p • d • e
Korpusy Wielkiej Armii (1805-1814)
Emblem of Napoleon Bonaparte.svg
Działania zbrojne
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wielka_Armia&oldid=31066309”
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Narzędzia
Drukuj lub eksportuj
W innych językach

Polecamy: Pozycjonowanie, wózki dziecięce, Kino domowe, Viagra, Kredyty