Wilcze stado

Wilcze stado (ang.: wolfpack, niem.: das Wolfsrudel) – termin określający taktykę działań zespołów okrętów podwodnych przeciwko konwojom, stosowaną w czasie II wojny światowej przez niemieckie U-Booty podczas bitwy o Atlantyk oraz przez marynarkę USA przeciwko japońskiej żegludze na Pacyfiku.

Przyczyny powstawania wilczych stad

Koncepcja wilczych stad powstała jako odpowiedź na konwoje morskie, które okazały się zaskakująco skuteczne przeciwko samotnie operującym okrętom podwodnym w I wojnie światowej. Odnalezienie konwoju było rzeczą niezmiernie trudną - praktycznie tak trudną jak pojedynczego statku - a U-Bootowi, który go odkrył, udawało się dokonać zazwyczaj tylko jednego ataku. Pozostałe okręty podwodne na linii dozoru, które bezpośrednio nie dostrzegły konwoju, nie wykrywały żadnej innej żeglugi nieprzyjaciela. Stało to w opozycji do wielkich sukcesów U-Bootów w walce z pojedynczymi frachtowcami. Każdy kontakt U-Boota z konwojem oznaczał możliwość jego zniszczenia przez okręty eskorty, podczas gdy atakowanie pojedynczych jednostek było bezpieczniejsze. Od 1917 roku straty alianckiej żeglugi zmalały.

W końcowym etapie I wojny światowej Niemcy próbowali naprowadzać inne okręty podwodne na napotkany konwój, co uznaje się za początki "wilczego stada". Sukcesy konwojów w walce z flotą podwodną były jedną z przyczyn (obok ASDIC) bagatelizacji zagrożenia z ich strony w okresie międzywojennym.

Wilcze stada w II wojnie światowej

Karl Dönitz udoskonalił koncepcję zbiorowego ataku z I wojny światowej. Okręty (kilka do nawet kilkudziesięciu) formowano w linie dozoru - wilcze stada. Pierwszy z nich, który uzyskał kontakt z konwojem, miał przesyłać informacje o pozycji i kursie, a następnie - bez atakowania - rozpocząć śledzenie formacji nadając co pewien czas depesze o ruchach konwoju. Po naprowadzeniu pozostałych okrętów - w ostatnim momencie używano do tego stawy radiowej używającej niskich częstotliwości (pod koniec wojny także pław kontaktowych) - rozpoczynano grupowy atak. Zakładano, że eskorta nie będzie w stanie równocześnie ratować rozbitków, chronić konwoju przed U-Bootami oraz śledzić przeciwnika w przypadku ustalenia kontaktu hydrolokacyjnego. Uszkodzone okręty podwodne mogłyby swobodnie uciec od prześladowców, ponieważ eskorta nie byłaby w stanie kontynuować za nimi pościgu - osłabiłoby to konwój i naraziło statki handlowe na zniszczenie. Znając ciągłą pozycję konwoju U-Booty mogłyby wynurzyć się, wyprzedzić konwój w pozycji nawodnej i dokonać łącznie kilka ataków na ten sam konwój.

Dowództwo nad wilczymi stadami na samym początku wojny mieli dowódcy U-Bootów o największym doświadczeniu. Okazało się jednak, że jest to niemożliwe - wystarczyło, aby eskortowiec zmusił okręt podwodny do zanurzenia uniemożliwiając tym samym komunikacje radiową z innymi okrętami. Dowodzenie nad wilczymi stadami przejęło BdU z siedzibą na lądzie w Kerneval.

Doktrynę wielokrotnie modyfikowano - przykładowo w późniejszym okresie zezwalano na atak pierwszemu U-Bootowi, jeśli zauważony konwój należał do szybkich lub był w zasięgu lotnictwa stacjonującego z lądu.

Przykładem skuteczności działania zespołów niemieckich okrętów podwodnych były ataki podjęte w październiku 1940 roku. Ich celem były zmierzające do Wielkiej Brytanii konwoje oznaczone jako SC-7 (34 statki) i HX-79 (20 statków). Atakowane przez zespół sześciu U-Bootów w ciągu dwóch dni straciły łącznie 27 statków. Straty konwoju SC-7 wyniosły 58,8%, a konwoju HX-79 24,5% jednostek.

Taktyka wilczych stad nie spełniła jednak pokładanych w niej nadziei. Złożyły się na to 4 czynniki:

• łamanie szyfru Enigmy - omijanie linii dozoru przez konwoje, niszczenie ich za pomocą lotnictwa oraz - w późniejszym okresie - konwoje-pułapki kierowane w sam środek wilczego stada, z liczną eskortą i bez wartościowych statków.
• Hf/Df - system namierzania wysokich częstotliwości. Pierwszy okręt, który wypatrzył konwój, przesyłał meldunek w paśmie wysokich częstotliwości, co było zdaniem Niemców niemożliwe do namierzenia. Większość jednostek ratowniczych była wyposażona w te urządzenia radiolokacyjne. Po otrzymaniu informacji jeden z eskortowców płynął wzdłuż linii namiaru zmuszając U-Boota do zanurzenia. W tym czasie konwój wykonywał ostry zwrot, przechytrzając "wilcze stado". Przez całą wojnę Niemcy nie wierzyli w możliwość namierzania depesz przesyłanych w wysokich częstotliwościach.
• radar - doktryna użycia U-Bootów zakładała atak w nocy na powierzchni. Do 1942 roku technicy zapewniali BdU, że niemożliwe jest takie zminiaturyzowanie radaru, aby ten zmieścił się na pokładach niszczycieli lub samolotów.
• dominacja lotnictwa - U-Booty typu VII i IX miały ograniczoną prędkość i niski zasięg podwodny. Dogonienie i zajęcie dogodnej pozycji przez OP wymagało marszu na powierzchni, co narażało U-Boota na ataki z powietrza (konwoje miały ciągłą eskortę z powietrza, zwłaszcza w późniejszym okresie wojny). Możliwe było albo ciągłe alarmowe zanurzanie (i ryzyko utraty kontaktu z konwojem) albo podjęcie walki z samolotami na powierzchni (duże ryzyko zniszczenia okrętu).

Elementy te spowodowały, że poza kilkunastoma spektakularnymi zwycięstwami U-Bootów, konwoje osiągnęły swój sukces; ponad 99% statków dotarło do swoich miejsc przeznaczenia (w najgorszych miesiącach 95%). Samotnie płynące frachtowce miały dużo wyższe straty.

Użycie poza II wojną światową

Amerykańskie wilcze stada, oficjalne nazywane grupami skoordynowanego ataku (ang. coordinated attack groups), składały się zwykle z 3 okrętów podwodnych, które patrolowały w bliskim sąsiedztwie i współpracowały ze sobą.

Taktyka wilczych stad wyszła z użycia w czasie zimnej wojny: nowoczesne okręty podwodne mają lepsze uzbrojenie i prędkość pod wodą w porównaniu do tych z okresu II wojny światowej, więc nie ma potrzeby operowania w dużych grupach. United States Navy zakłada, że jej okręty prawie zawsze operują samotnie, z wyjątkiem jednego lub (rzadko) dwóch okrętów w każdej grupie lotniskowców.