Województwo kaliskie (I Rzeczpospolita)

Województwo kaliskie
Herb
Województwo kaliskie na mapie I Rzeczypospolitej
Nazwa łacińska	Palatinatus Calisiensis
Istniało	1314–1793
Prowincja	wielkopolska
Stolica	Kalisz
Sejmik	Środa Wielkopolska
Wojewoda	zobacz: wojewodowie kaliscy
Powierzchnia	15 320 km²
Liczba powiatów	6
Liczba senatorów	8

Województwo kaliskie (łac. Palatinatus Calisiensis) – jednostka terytorialna Korony Królestwa Polskiego, później Rzeczypospolitej Obojga Narodów, tworząca prowincję wielkopolską. Istniało od 1314 do 1793 r., posiadało 5 powiatów. Siedzibą wojewody był Kalisz, a sejmiki ziemskie odbywały się w Środzie Wielkopolskiej. Województwo kaliskie wspólnie z woj. poznańskim obierały starostę generalnego Wielkopolski.

Herbem województwa była głowa tura w koronie z pierścieniem w nozdrzach na tle biało-czerwonej szachownicy.

Terytorium

Powierzchnia województwa wynosiła ok. 15 320 km², po wyłączeniu województwa gnieźnieńskiego w 1768 ok. 7810 km².^{[potrzebne źródło]}

Powiaty województwa kaliskiego wg Adolfa Pawińskiego

Powiat	Powierzchnia w mil²	Powierzchnia w km²
powiat kaliski	60,27	3318,82
powiat gnieźnieński	50,89	2802,51
powiat kcyński	42,93	2364,38
powiat nakielski	56,35	3103,02
powiat koniński	39,34	2166,69
powiat pyzdrski	50,27	2768,20
Razem (województwo) Σ	300,05	16523,21

Miasta grodowe w województwie kaliskim to: Nakło, Pyzdry, Gniezno, Konin, Kcynia, Złotów i Kalisz.

Znaczniejsze miasta w tym województwie to:

• Kalisz – miasto stołeczne,
• Gniezno,
• Mogilno – opactwo benedyktyńskie,
• Trzemeszno – opactwo kanoników regularnych św. Augustyna,
• Ląd i Wągrowiec – opactwo cysterskie.

Urzędy

Sejmiki województwa kaliskiego zbierały się w Środzie, w kolegiacie Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej (razem z województwem poznańskim). W województwie kaliskim zbierał się również wielkopolski sejmik generalny w Kole, w klasztorze bernardynów przy kościele Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny.

Posiadało 8 senatorów w tym 4 większych tzw. krzesłowych i 4 mniejszych (drążkowych). Senatorami krzesłowymi byli arcybiskup gnieźnieński, wojewoda kaliski, kasztelan kaliski i kasztelan gnieźnieński. Senatorowie drążkowi to kasztelanowie: lędzki, nakielski, biechowski oraz kamieński.

Wojewoda kaliski urzędował na Zamku Królewskim w Kaliszu.

Powiaty (do 1768):

• kaliski, Kalisz
• koniński, Konin
• pyzdrski, Pyzdry
• gnieźnieński, Gniezno
• kcyński, Kcynia
• nakielski, Nakło

Powiaty (po 1768):

• kaliski, Kalisz
• koniński, Konin
• pyzdrski, Pyzdry

Zobacz też

• Kaliskie