Województwo krakowskie (I Rzeczpospolita)

Województwo krakowskie
Herb
Województwo krakowskie na mapie I Rzeczypospolitej
Nazwa łacińska	Palatinatus Cracoviensis
Istniało	XIV wiek–1795
Prowincja	małopolska
Stolica	Kraków
Sejmik	Nowy Korczyn
Wojewoda	zobacz: wojewodowie krakowscy
Powierzchnia	17 650 km²
Liczba powiatów	8
Liczba senatorów	4

Województwo krakowskie w składzie prowincji małopolskiej Korony Polskiej, 1635

Województwo krakowskie (łac. Palatinatus Cracoviensis) – jednostka terytorialna Korony Królestwa Polskiego, później Rzeczypospolitej Obojga Narodów istniejąca od XIV wieku do 1795 r., tworząca prowincję małopolską. Obejmowała powierzchnię 17 650 km²^{[potrzebne źródło]} posiadając 8 powiatów. Siedzibą wojewody był Kraków, a sejmiki ziemskie odbywały się w Nowym Korczynie.

Herbem województwa był orzeł biały na czerwonym polu ze złotą przepaską na skrzydłach.

Województwo krakowskie powstało już w XIV wieku i w niezmienionym kształcie weszło następnie w skład administracyjny I Rzeczypospolitej. Istniało do 1795 roku. Na przestrzeni wieków jego granice zmieniły się niewiele od czasów średniowiecza.

Terytorium

Województwo krakowskie sąsiadowało:

• na północy z województwem sieradzkim i ziemią wieluńską,
• na północnym wschodzie z województwem sandomierskim,
• na wschodzie z ziemią sanocką, która była częścią woj. ruskiego,
• na zachodzie z Królestwem Czeskim i Morawami,
• a na południe przez Karpaty i Tatry z Królestwem Węgierskim.

Powiaty województwa krakowskiego wg Adolfa Pawińskiego

Powiat	Powierzchnia w mil²	Powierzchnia w km²
powiat proszowicki	52,30	2880,18
powiat szczyrzycki	60,20	3315,51
powiat lelowski	45,02	2479,31
powiat księski (ksiąski)	27,77	1529,40
powiat śląski (ks. oświęcimskie, ks. zatorskie)	47,28	2603,67
powiat biecki	41,75	2299,25
powiat sandecki	71,21	3921,04
Razem (województwo) Σ	345,53	19028,36

Urzędy

Starosta Krakowski był jednocześnie generałem krakowskim i miał pod swoją jurysdykcją oprócz Krakowa trzy grody: Proszowski, Lelowski i Księski. W tym województwie znajdowała się dynamicznie rozwijająca Częstochowa wraz z klasztorem jasnogórskim będącym sanktuarium dynastycznym Jagiellonów i Wazów.

• Stolicą województwa był Kraków
• Siedziba sejmiku generalnego: Proszowice
• Starostwa grodowe były trzy: Krakowskie, Bieckie i Sądeckie.

• Podział administracyjny w XVI wieku:

• • powiat proszowski
  • powiat lelowski
  • powiat szczyrzycki
  • powiat ksiąski
  • powiat sądecki
  • powiat biecki
  • powiat śląski, obejmujący:
    • księstwo oświęcimskie
    • księstwo zatorskie
  • Państwo Muszyńskie, zwane również "starostwem muszyńskim" - samodzielne administracyjnie latyfundium biskupów krakowskich
  • starostwo sławkowskie - podlegający biskupom krakowskim klucz dóbr, w których sprawowali oni półudzielną władzę świecką (do 1790).

Księstwo siewierskie było domeną we władaniu biskupów krakowskich, tytułujących się książętami siewierskimi, formalnie włączone do województwa krakowskiego w 1790.

Zobacz też

• województwo krakowskie (1793)