Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| województwo poleskie | |||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
 województwo poleskie na mapie Polski |
|||||||||||||||||
| Utworzone | 19 lutego 1921 | ||||||||||||||||
| Uruchomione | 1 marca 1921 | ||||||||||||||||
| Stolica województwa | Brześć | ||||||||||||||||
| Urząd Wojewódzki | Brześć n. Bugiem, ul. Jagiellońska 6 | ||||||||||||||||
| Wojewoda | ostatni: Jerzy Albin de Tramecourt | ||||||||||||||||
| Powierzchnia w 1921 | 42 280 km² | ||||||||||||||||
| Powierzchnia w 1939 | 36 668 km² | ||||||||||||||||
| Ludność | 880.898 mieszk. (1921) 1.132.200 mieszk. (1931) |
||||||||||||||||
| Gęstość zaludnienia | 20,8 mieszk./km² (1921) 30,7 mieszk./km² (1931) |
||||||||||||||||
| Tablica rejestracyjna | PL | ||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
Województwo poleskie – województwo II Rzeczypospolitej utworzone 19 lutego 1921 z siedzibą w Pińsku[1]. Po pożarze miasta w sierpniu 1921 stolicę przeniesiono do Brześcia Litewskiego, przemianowanego 20 marca 1923 na Brześć nad Bugiem[2]. W 1921 województwo składało się z 10 powiatów, 17 miast i 113 gmin i zajmowało powierzchnię 42.280 km². Województwo istniało do 1939.
Spis treści |
Było to jedno z najbardziej zacofanych województw Polski międzywojennej, o wysokim stopniu analfabetyzmu, niskiej scholaryzacji[3]. W 1938 większość ludności przyznawała się do narodowości "tutejszej", nie podając języka ojczystego[4]
1 stycznia 1923 z części gmin powiatów łuninieckiego, sarneńskiego i pińskiego utworzono nowy powiat stoliński[5]. 16 grudnia 1930 województwo zmieniło swoje granice – do województwa wołyńskiego przyłączono powiat sarneński[6]. 1 kwietnia 1935 powiat kosowski przemianowano na iwacewicki[7][8].
W wyniku paktu Ribbentrop-Mołotow województwo poleskie znalazło się w granicach ZSRR. Jego południowa część z Kamieniem Koszyrskim została włączona do Ukrainy radzieckiej, północna część zaś – jako obwody brzeski i piński – do Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.
W czasie okupacji niemieckiej (1941–1944) teren województwa podzielono między obwód białostocki oraz Komisariaty Rzeszy: Wschód i Ukraina.
W wyniku układu polsko-radzieckiego z 1945 jedynie niewielkie fragmenty województwa poleskiego znajdują się obecnie w Polsce, stanowiąc część Podlasia. Reszta województwa została rozparcelowana między obwody brzeski i piński na Białorusi oraz wołyński i rówieński na Ukrainie. Po reformie administracyjnej w Białoruskiej SRR i likwidacji obwodu pińskiego tereny województwa znajdujące się na obszarze Białorusi prawie w całości należą do obwodu brzeskiego (poza m.in. wsią Lenin włączoną w skład obwodu homelskiego).
Powierzchnia powiatów według stanu na 1939 r., w przypadku wcześniejszego zniesienia lub zmiany przynależności wojewódzkiej powiatu na ostatni rok istnienia w ramach danego województwa. Liczba ludności na podstawie spisu powszechnego z 1931 r., w przypadku powiatów zniesionych lub przeniesionych przed tą datą, dane ze spisu powszechnego z 1921 r.
| Powiat | Pow.km² | Mieszk. | Miasto powiatowe | Mieszk. | |
|---|---|---|---|---|---|
| Województwo poleskie | |||||
| brzeski | 4625 | 216.200 |  |
Brześć nad Bugiem | 50.700 |
| drohiczyński | 2351 | 97.000 |  |
Drohiczyn | (1921) 1.987 |
| iwacewicki (od 1935) ² | 3562 | 83.700 |  |
Iwacewicze | (1921) 373 |
| kobryński | 3545 | 114.000 |  |
Kobryń | 10.101 |
| kosowski (do 1935) ² | 3578 | 48.586 |  |
Kosów Poleski | 3.256 |
| koszyrski (lub kamień-koszyrski) | 3243 | 95.000 |  |
Kamień Koszyrski | (1921) 1.265 |
| łuniniecki ³ | 5722 | 109.300 |  |
Łuniniec | 8.721 |
| piński ³ | 5587 | 183.600 |  |
Pińsk | 31.913 |
| prużański | 2644 | 108.600 |  |
Prużana | 8.013 |
| sarneński (do 1930) ¹ ³ | 5441 | 131.652 |  |
Sarny | 5.931 |
| stoliński (od 1923) ³ | 5389 | 124.800 |  |
Stolin | 6.328 |
| ¹ 16 grudnia 1930 r. powiat sarneński zmienił przynależność z województwa poleskiego do województwa wołyńskiego (Dz. U. z 1930 r. Nr 82, poz. 649). | |||||
| ² 1 kwietnia 1935 r. zniesiono powiat kosowski a z jego terytorium utworzono powiat iwacewicki (Dz. U. z 1929 r. Nr 35, poz. 318; zm. Dz. U. z 1931 r. Nr 111, poz. 867). | |||||
| ³ 1 stycznia 1923 r. utworzono powiat stoliński z części powiatów łuninieckiego, sarneńskiego i pińskiego (Dz. U. z 1922 r. Nr 116, poz. 1051). | |||||
Ludność województwa w 1921 wynosiła 880 898 osób[9].
Ludność województwa w 1931 wynosiła 1 132 200.
Główne miasta: Brześć nad Bugiem, Pińsk, Dawidgródek, Łuniniec, Kobryń, Prużana, Sarny[6] i Stolin.
W latach międzywojennych istniały trzy rodzaje jednostek osadniczych o charakterze topograficznie miejskim miasto, miasteczko i osada miejska. Na terenie woj. poleskiego występowały dwie formy (miasta i miasteczka).
Określenie miasto miało w latach międzywojennych trojakie znaczenie. Mogło odnosić się wyłącznie do charakteru prawnego miejscowości (a więc typu jednostki administracyjnej), co nie znaczyło automatycznie że "miasto administracyjne" faktycznie posiadało prawa miejskie. Podstawą zaliczenia danej miejscowości do grupy miast było tzw. kryterium administracyjne, jako najwięcej odpowiadające rozwojowi stosunków i życia. Mimo że większość miast prawnych prawa miejskie posiadała, wiele z nich miało zaledwie prawa miasteczka a niektóre miasta (Nisko, Borysław, Tustanowice) były wręcz wsiami[10].
Odwrotnie wiele miasteczek, a nawet miast – a więc faktycznie posiadających prawa miasteczka bądź prawa miejskie – były wsiami w gminach wiejskich[10]. Jednostki te w ogólnych publikacjach nie są zaliczane do miast (a więc nie wpływają na liczbę miast województwa), co jednak lekceważy fakt posiadania praw miasteczka/praw miejskich (poniższa tabela je uwzględnia z zachowaną dystynkcją).
Wreszcie, niektóre miejscowości posiadały w nazwie wyraz Miasto – pisany wielką literą – mimo braku praw miejskich (np. Pruchnik Miasto, Waręż Miasto, Tartaków Miasto). Wyraz ten stanowił integralną część nazwy miejscowości (choć nie przesądzał bynajmniej jej charakteru topograficznego) aby odróżnić ją od innej (topograficznie wiejskiej) miejscowości o identycznej nazwie w tej samej okolicy (np. Pruchnik-Wieś, Waręż-Wieś, Tartaków-Wieś)[10].
Za II Rzeczypospolitej w poczet miast (gmin miejskich) zaliczano różne grupy miejscowości zależnie od obszaru dawnego zaboru, w których się znajdowały. W województwach wschodnich byłego zaboru rosyjskiego (m.in. w woj. poleskim) po odzyskaniu niepodległości panowało zamieszanie co do charakteru prawnego miejscowości posiadających prawa miejskie/miasteczka. Sprawa ta została częściowo uregulowana różnymi rozporządzeniami[11][12][13][14], lecz przepisy były tylko częściowo wykonywane[15]. Ostatecznie w woj. poleskim za miasta uznano wszystkie miejscowości posiadające w 1924 roku prawa miejskie bądź te miejscowości o prawach miasteczka, które liczyły ponad 2.000 mieszkańców. Jednakże Główny Urząd Statystyczny (na którego danych poniższa tabela jest utworzona) oparł wykaz nie na stanie faktycznym, lecz na obowiązujących przepisach prawno-administracyjnych (przez to są w nim niewielkie rozbieżności, np. Rokitno). Stąd:
W poniższej sortowalnej tabeli umieszczono wszystkie miasta i miasteczka województwa poleskiego obu typów (stan na 1924 rok) z podziałem na charakter prawny (rodzaj jednostki administracyjnej) i przywileje (prawa miejskie/miasteczka). W późniejszych latach część najmniejszych miast status miejski utraciła; w wykazie oznaczono (►) miasta, które w 1937 roku były już wsiami[17].
Stan ludności: na 30 czerwca 1921 roku (niezależnie od statusu jednostki w 1921 roku)
Główne źródło: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom VIII - Województwo Poleskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924
Źródła uzupełniające: Dzienniki Ustaw, przedstawione w przypisach
► = status miejski utracony przed 1937 rokiem
|
|||||||||||
|
|||||||||||||
