Wojna hegemoniczna

Wojna hegemoniczna, wojna o hegemonię – wojna między dominującym w międzynarodowym systemie mocarstwem lub mocarstwami, a rosnącym konkurentem lub konkurentami (pretendentami do hegemonii). Konflikt przyjmuje wymiar globalny i charakteryzuje się udziałem wszystkich większych i większości mniejszych państw w systemie. Główną stawką wojny hegemonicznej jest rządzenie systemem. Wobec tego wojny hegemoniczne są konfliktami nieograniczonymi w swoich celach i środkach, rozszerzając się na cały system międzynarodowy. Stroną inicjującą konflikt jest państwo kontestujące aktualny układ sił, którego potencjał zbliża się do potencjału mocarstwa dominującego, a którego aspiracje nie są zaspokojone, ponieważ w istniejącym status quo agresor (pretendent do hegemonii) nie posiada wpływów adekwatnych do swojego potencjału. Przeciw agresorowi występują zaś wszystkie państwa zainteresowane utrzymaniem istniejącego ładu międzynarodowego, a przede wszystkim mocarstwo lub mocarstwa dominujące.

Wojna hegemoniczna decyduje o tym, które państwo będzie dominowało w systemie międzynarodowym. Robert Gilpin dowodzi, że w okresie nowożytnym kryteria wojny hegemonicznej spełniają: wojna trzydziestoletnia, wojny Ludwika XIV, wojny rewolucji francuskiej i wojny napoleońskie oraz I i II wojna światowa. Do tej listy niektórzy badacze (George Modelski, A. J. Toynbee, Raimo Väyrynen) dodają jeszcze kilka konfliktów.

W oparciu o ich teorie, z uwzględnieniem wojen toczonych w Europie środkowej i wschodniej można przedstawić następującą listę wojen hegemonicznych:

Konflikt	Lata trwania	Mocarstwa dominujące globalne (bold) i regionalne	Mocarstwa kontestujące globalne (bold) i regionalne^[1]	Zwycięzca
wojny włoskie i wojny na Oceanie Indyjskim	1494-1559	Hiszpania, Monarchia Habsburgów (Austria), Anglia	Francja, Imp. Osmańskie (Turcja)	Hiszpania
wojny w Niderlandach klęska Wielkiej Armady	1580-1648	Hiszpania^[2]	Anglia, Niderlandy	Niderlandy, Anglia,
wojna trzydziestoletnia, II wojna francusko-hiszpańska wojna holendersko-portugalska o Brazylię	1618-1661 (łącznie)	Hiszpania, Portugalia Habsburgowie (Austria), Rzeczpospolita (Polska)^[3]	Francja, Niderlandy	Francja, Niderlandy Szwecja
wojny Ludwika XIV	1672-1713	Anglia → 1707 Wielka Brytania, Monarchia Habsburgów (Austria), Niderlandy	Francja, Hiszpania	Wielka Brytania, Francja^[4]
III wojna północna	1700-1721	Szwecja, Imp. Osmańskie Turcja	Rosja	Rosja
wojna siedmioletnia	1756-1763	Rosja, Francja, Hiszpania Monarchia Habsburgów (Austria),	Wielka Brytania Prusy,	Wielka Brytania, Prusy
wojny francuskie (rewolucyjne i napoleońskie)	1792-1815	Wielka Brytania, Rosja Prusy, Austria^[5]	Francja, Hiszpania USA, Turcja	Wielka Brytania^[6]^[7] Rosja Prusy,Austria
I wojna światowa i Wojna domowa w Rosji^[8]	1914-1918 1917 - 1922	Rosja (do 1917), Francja, Wielka Brytania, 1917 USA; 1914 Japonia, 1915 Włochy^[9]	Niemcy, Austro-Węgry	USA, Wielka Brytania, Francja, Japonia, Włochy Rosja → 1922 ZSRR
II wojna światowa^[10]	1939-1945	Wielka Brytania, Francja ^[11] od 1941: ZSRR^[12] i USA,	Niemcy, Japonia, Włochy	USA, ZSRR, Wielka Brytania, ^[13], Francja, Chiny
zimna wojna	1947-1990	USA^[14], EWG^[15], Japonia^[16] Wielka Brytania, Francja, RFN, Kanada, Włochy	ZSRR^[17], Chiny (do 1961)^[18]	USA

Po 1991 kiedy jedynym supermocarstwem są USA kolejny konflikt o hegemonię może rozegrać się między nimi a pretendującymi do niej mocarstwami. Są to: Niemcy, Wielka Brytania i Francja (dominujące w Unii Europejskiej), Chiny, Rosja, Japonia, Indie^[19]

Charakter konfliktu hegemonicznego miała rywalizacja miedzy Wielką Brytanią a Rosją w Azji Środkowej, czyli tzw. "Wielka Gra" w l. 1813-1907, która przybrała najostrzejszą formę w postaci wojny krymskiej l. 1853-55 w której sojusznikiem W.Brytanii były Francja i Imp. Osmańskie (Turcja).

[edytuj] Bibliografia

Leszek Moczulski (2001) "Geopolityka"
George Modelski: http://faculty.washington.edu/modelski/Evoweconomy.html

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

↑ rozróżnienie między mocarstwami globalnymi i regionalnymi na podstawie http://books.google.pl/books?id=omAaTriUp0kC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false K.Rasler, W.Thompson: The great powers and global struggle, 1490-1990, s. 17
↑ Hiszpania l. 1521-1643 bywa określana jako "pierwsze supermocarstwo", zob: http://www.thelatinlibrary.com/imperialism/notes/spanishempire.html The Spanish Empire
↑ Polska, I Rzeczpospolita - choć formalnie nie uczestniczyła w wojnie 30 letniej, lecz jako przeciwnik Szwecji może być uznana za sojusznika Hiszpanii i Austrii
↑ Francja uzyskała utrzymanie tronu hiszpańskiego w rękach Bourbonów lecz została zahamowana w swoich aspiracjach przez W.Brytanię i Austrię
↑ Monarchia Habsburgów → 1804 Cesarstwo Austriackie
↑ Wielka Brytania bywa określana jako "pierwsze supermocarstwo" zob: The world's first superpower : the rise of the British Empire from 1497 to 1901
↑ "Wielka Brytania wyłoniła się jako światowe supermocarstwo po ostatecznym pokonaniu Napoleona 18 VI 1815 pod Waterloo"zob: http://www.international-issues.org/wp/?p=214
↑ wojna domowa w Rosji miała charakter międzynarodowy - przeciwko Rosji Radzieckiej po stronie "białych" walkę przeciw czerwonym toczyły Wielka Brytania, Francja, USA, Japonia, oprócz tego w czasie wojny polsko-radzieckiej 1919-1920 stronie Rosyjsko-bolszewickiej sprzyjały Niemcy
↑ Włochy które były sojusznikami Niemiec i Austro-Węgier w ramach Trójprzymierza, początkowo zachowały neutralnosć by nastepnie zmienić front i przystąpić do Trójporozumienia W.Brytanii, Francji i Rosji
↑ I wojna światowa i II wojna światowa bywają czasem traktowane jako jedna "II wojna trzydziestoletnia" (1914-45)
↑ po klęsce 1940 Francja pod rządami Petain'a (Państwo Francuskie) stała się faktycznym sojusznikiem Niemiec, z kolei w 1941 uznanie międzynarodowe uzyskała Wolna Francja de Gaulle'a
↑ 1939-41 ZSRR był faktycznym sojusznikiem Niemiec
↑ W William Fox w ksiażce The Superpowers: The United States, Britain and the Soviet Union – Their Responsibility for Peace określił USA, ZSRR, Wielką Brytanię mianem "supermocarstw" co oznaczało globalną pozycję wyższą od dotychczasowych mocarstw, zob: http://www.casaasia.es/pdf/9200595422AM1127202862621.pdf, s. 5.
↑ USA były określane jako supermocarstwo (potęga znaczniejsza od mocarstwa globalnego)
↑ Europejska Wspólnota Gospodarcza bywa często wymieniana jako Europa Zachodnia
↑ globalny zasięg ekonomicznej działalnosci Japonii
↑ ZSRR był określany jako supermocarstwo (potęga znaczniejsza od mocarstwa globalnego)
↑ od 1961 trwał konflikt radziecko-chiński, a Chiny stały się w praktyce "trzecią siłą" między USA a ZSRR
↑ https://repozytorium.amu.edu.pl/jspui/bitstream/10593/957/1/Tr%C3%B3jp%C5%82aszczyznowa%20Szachownica.pdf: Dorota Miłoszewska: Trójpłaszczyznowa szachownica s.69-73

[0] rozróżnienie między mocarstwami globalnymi i regionalnymi na podstawie http://books.google.pl/books?id=omAaTriUp0kC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false K.Rasler, W.Thompson: The great powers and global struggle, 1490-1990, s. 17

[1] Hiszpania l. 1521-1643 bywa określana jako "pierwsze supermocarstwo", zob: http://www.thelatinlibrary.com/imperialism/notes/spanishempire.html The Spanish Empire

[2] Polska, I Rzeczpospolita - choć formalnie nie uczestniczyła w wojnie 30 letniej, lecz jako przeciwnik Szwecji może być uznana za sojusznika Hiszpanii i Austrii

[3] Francja uzyskała utrzymanie tronu hiszpańskiego w rękach Bourbonów lecz została zahamowana w swoich aspiracjach przez W.Brytanię i Austrię

[4] Monarchia Habsburgów → 1804 Cesarstwo Austriackie

[5] Wielka Brytania bywa określana jako "pierwsze supermocarstwo" zob: The world's first superpower : the rise of the British Empire from 1497 to 1901

[6] "Wielka Brytania wyłoniła się jako światowe supermocarstwo po ostatecznym pokonaniu Napoleona 18 VI 1815 pod Waterloo"zob: http://www.international-issues.org/wp/?p=214

[7] wojna domowa w Rosji miała charakter międzynarodowy - przeciwko Rosji Radzieckiej po stronie "białych" walkę przeciw czerwonym toczyły Wielka Brytania, Francja, USA, Japonia, oprócz tego w czasie wojny polsko-radzieckiej 1919-1920 stronie Rosyjsko-bolszewickiej sprzyjały Niemcy

[8] Włochy które były sojusznikami Niemiec i Austro-Węgier w ramach Trójprzymierza, początkowo zachowały neutralnosć by nastepnie zmienić front i przystąpić do Trójporozumienia W.Brytanii, Francji i Rosji

[9] I wojna światowa i II wojna światowa bywają czasem traktowane jako jedna "II wojna trzydziestoletnia" (1914-45)

[10] ęsce 1940 Francja pod rządami Petain'a (Państwo Francuskie) stała się faktycznym sojusznikiem Niemiec, z kolei w 1941 uznanie międzynarodowe uzyskała Wolna Francja de Gaulle'a

[11] 1939-41 ZSRR był faktycznym sojusznikiem Niemiec

[12] W William Fox w ksiażce The Superpowers: The United States, Britain and the Soviet Union – Their Responsibility for Peace określił USA, ZSRR, Wielką Brytanię mianem "supermocarstw" co oznaczało globalną pozycję wyższą od dotychczasowych mocarstw, zob: http://www.casaasia.es/pdf/9200595422AM1127202862621.pdf, s. 5.

[13] USA były określane jako supermocarstwo (potęga znaczniejsza od mocarstwa globalnego)

[14] Europejska Wspólnota Gospodarcza bywa często wymieniana jako Europa Zachodnia

[15] y zasięg ekonomicznej działalnosci Japonii

[16] ZSRR był określany jako supermocarstwo (potęga znaczniejsza od mocarstwa globalnego)

[17] 1961 trwał konflikt radziecko-chiński, a Chiny stały się w praktyce "trzecią siłą" między USA a ZSRR

[18] ttps://repozytorium.amu.edu.pl/jspui/bitstream/10593/957/1/Tr%C3%B3jp%C5%82aszczyznowa%20Szachownica.pdf: Dorota Miłoszewska: Trójpłaszczyznowa szachownica s.69-73

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

Wojna hegemoniczna

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

Osobiste

Przestrzenie nazw

Warianty

Widok

Działania

Szukaj

Nawigacja

Dla czytelników

Dla wikipedystów

Narzędzia

Drukuj lub eksportuj