Wojna siedmioletnia

Wojna siedmioletnia
Operacje armii rosyjskiej z terytorium Rzeczypospolitej 1756-1762
Czas	1754 lub 1756-1763
Miejsce	Europa, Afryka, Indie, Ameryka Północna, Filipiny
Terytorium	Wielka Brytania i Hiszpania zajmują Nową Francję, Prusy zajmują Śląsk
Wynik	Pokój paryski 1763, pokój w Hubertusburgu. Zwycięstwo Wielkiej Brytanii - hegemonia w skali globalnej; wzrost potęgi Prus w Europie
Strony konfliktu Królestwo Prus Królestwo Wielkiej Brytanii Elektorat Hanoweru Królestwo Portugalii Brunszwik Hesja-Kassel Monarchia Habsburgów Królestwo Francji Imperium Rosyjskie Królestwo Szwecji Królestwo Hiszpanii Elektorat Saksonii Królestwo Neapolu Królestwo Sardynii

Wojna siedmioletnia (1756-1763) – wojna pomiędzy Wielką Brytanią, Prusami i Hanowerem, a Francją, Austrią, Rosją, Szwecją i Saksonią. Była to pierwsza wojna o zasięgu światowym – walki toczyły się w Europie, Ameryce Północnej, Indiach i na wyspach karaibskich. W późniejszej fazie konfliktu do wojny przyłączyły się Hiszpania i Portugalia oraz starająca się początkowo zachować neutralność Holandia, której siły zostały zaatakowane w Indiach. W związku z tym wojna ta może być uznana za wojnę hegemoniczną (w wojnie wzięła udział większość ówczesnych mocarstw). Wojna charakteryzowała się oblężeniami i podpaleniami miast, ale również bitwami na otwartym polu, z wyjątkowo ciężkimi stratami. Ocenia się, że czasie wojny zginęło od 900 000 do 1 400 000 ludzi.

Przyczyny

• bezpośrednia
  • atak i zajęcie Saksonii przez króla pruskiego Fryderyka II Wielkiego
• pośrednie
  • konflikt między Wielką Brytanią, a Francją o kolonie w Ameryce Północnej,
  • sojusze między Francją i Austrią (tzw. odwrócenie przymierzy) i między Anglią a Prusami
  • dążenie Wielkiej Brytanii do osiągnięcia hegemonii w świecie i wyeliminowania Francji, jako głównego konkurenta.

Przebieg

Rozpoczęła się 29 sierpnia 1756 wtargnięciem wojsk pruskich, pod wodzą Fryderyka II Wielkiego, do Saksonii. Przeciwko Prusom wystąpiła Austria, chcąc odzyskać Śląsk (tzw. III wojna śląska). W 1757 Rosja przystąpiła do wojny, po stronie Austrii i Francji przeciwko Prusom.

W październiku 1760 przez kilka dni okupowany był Berlin, przez Austriaków i Rosjan.

W trakcie wojny siedmioletniej Polska choć była w unii personalnej z Saksonią, zachowała neutralność. Mimo to stała się terenem przemarszu wojsk uczestników konfliktu - głównie rosyjskich, które operując z terytorium Rzeczypospolitej, zajęły tereny od Królewca po Berlin, zagrażając egzystencji królestwa pruskiego w 1762. Lecz wtedy właśnie zmarła caryca Elżbieta Piotrowna – śmiertelny wróg króla pruskiego, a jej następca Piotr III, który uwielbiał Fryderyka II, nakazał natychmiastowy odwrót armii rosyjskiej, a nawet przekazał część swojej armii Fryderykowi (tzw. cud domu brandenburskiego). Piotr III został zamordowany po paru miesiącach panowania; jego miejsce zajęła Katarzyna II (1762-1796). Wkrótce uznała, że ani upadek ani też zwycięstwo Prus nie leży w interesie Rosji i postanowiła wycofać się z wojny. Wojnę zakończyło podpisanie 15 lutego 1763 pokoju w Hubertusburgu (Saksonia), przyznającego Śląsk oraz ziemię kłodzką Prusom.

W koloniach

Uczestnicy wojny siedmioletniej:

     Wielka Brytania, Prusy, Portugalia z sojusznikami

     Francja, Hiszpania, Austria, Rosja, Szwecja z sojusznikami

W koloniach wojna była rezultatem rywalizacji brytyjsko-francuskiej (zob.: brytyjska wojna z Indianami i Francuzami i francuskie imperium kolonialne). Walki między siłami tych krajów rozpoczęły się w okolicach rzeki Ohio, w Ameryce Północnej w 1754. Wielka Brytania wypowiedziała wojnę Francji 15 maja 1756. Wojnę w koloniach zakończył pokój paryski (10 lutego 1763), który był złożoną umową określającą prawa do poszczególnych terytoriów. Przypieczętował on klęskę Francji, która utraciła na rzecz Wielkiej Brytanii część posiadłości zamorskich: m.in. Kanadę i niektóre inne kolonie w Ameryce i Indiach. Francja przestała być liczącym się mocarstwem kolonialnym, zaś dominację na morzach i w koloniach uzyskała Wielka Brytania. Zwycięstwo w wojnie siedmioletniej miało głębokie konsekwencje w systemie międzynarodowym, gdyż położyło fundament pod opartą o dominację na morzach i oceanach imperialną hegemonię Wielkiej Brytanii w świecie na następne 150 lat, a także pod dominującą pozycję anglosfery w ciągu następnych 250 lat.

Bibliografia

• Emanuel Rostworowski, Historia powszechna – wiek XVIII, Warszawa 1984 PWN, s. 508-514.