Wojny domowe Rzymu w I wieku p.n.e.

W I w. p.n.e. kilkakrotnie dochodziło w Rzymie do wojen domowych.

Po pokonaniu Numidii rozgorzał spór pomiędzy dwoma wybitnymi politykami Gajuszem Mariuszem, przywódcą popularów reprezentującym kierunek demokratyczny, oraz arystokratą rządów senackich Sullą. Walki polityczne doprowadziły w końcu do wojny domowej. W roku 88 p.n.e. ugrupowanie Mariusza wystąpiło przeciwko powierzeniu Sulli namiestnictwa w Azji. W 83 p.n.e., po śmierci Mariusza, Sulla powrócił do Italii, gdzie został dyktatorem. Dwa lata później wysłał on do Afryki Gnejusza Pompejusza do walk z Numidyjczykami.

Kolejne walki wewnętrzne wybuchły w roku 49 p.n.e. między Juliuszem Cezarem a Pompejuszem. Cezar pobił Pompejusza pod Farsalos w roku 48 p.n.e. a następnie wrócił do Italii gdzie mianowano go dyktatorem. Następne walki wybuchły w Afryce gdzie pod Thapsus w roku 46 p.n.e. Cezar ponownie pokonał pompejan.

Chronologia wojen domowych w Rzymie

Wojna ze Sprzymierzeńcami 91-88 p.n.e.

• 91 p.n.e. – oblężenie Aeserni
• 90 p.n.e. – oblężenie Grumentium – powstańcy pod wodzą Lampronicusa pokonali Rzymian (800 zabitych) dowodzonych przez Crassusa (poniósł śmierć)
• 90 p.n.e. – bitwa pod Acerrae – Rzymianie pod wodzą Lucjusza Cezara pokonali powstańców pod wodzą Mutilusa, 6000 zabitych
• 90 p.n.e. – bitwa pod Teanum – Samnici pod wodzą Egnatiusa pokonali Rzymian
• 90 p.n.e. – bitwa pod Mons Falernus – powstańcy pokonali Rzymian Gnejusza Pompejusza Strabona
• 90 p.n.e. – oblężenie Firmum – Rzymianie pod wodzą Gnejusza Pompejusza pokonali powstańców pod wodzą Lafreniusza (poniósł śmierć)
• 90 p.n.e. – bitwa nad rzeką Tolenus - Wojna ze Sprzymierzeńcami
• 89 p.n.e. – bitwa pod Asculum - Wojna ze Sprzymierzeńcami
• 89 p.n.e. – bitwa nad jeziorem Fucinus - Wojna ze Sprzymierzeńcami
• 89 p.n.e. – bitwa pod Pompejami – Rzymianie pod wodzą Sulli pokonali Samnitów pod wodzą Cluentiusza (poniósł śmierć)
• 89 p.n.e. – bitwa pod Causium – Samnici pokonali Rzymian pod wodzą Casconiusza
• 89 p.n.e. – bitwa pod Teanus – Rzymianie pokonali powstańców pod wodzą Silo i Obsydiusza (obaj wodzowie ponieśli śmierć)

Wojny domowe 88-79 p.n.e.

• 88 p.n.e. – bitwa na ulicach Rzymu
• 87 p.n.e. – II bitwa na ulicach Rzymu (wojska Gnejusza Oktawiusza pokonały siły Korneliusza Cynny)
• 87 p.n.e. – Masakra w Rzymie (zwolennicy Korneliusza Cynny wkraczają do Rzymu)
• 83 p.n.e. – bitwa pod górą Tifata (Rzymianie pod wodzą Sulli pokonali wojska Norbanusa (7000 zabitych)
• 82 p.n.e. – bitwa nad rzeką Aesis – Rzymianie pod wodzą Metellusa pokonali wojska Karinassa
• 82 p.n.e. – bitwa pod Preneste - wojska pod wodzą Sulli (40 000) pokonały siły Mariusza
• 82 p.n.e. – bitwa pod Seną - wojska Gnejusza Pompejusza pokonały siły Censorinusa
• 82 p.n.e. – bitwa pod Glanis - wojska Sulli pokonały siły Gnejusza Karbona
• 82 p.n.e. – bitwa pod Saturniną - zwycięstwo wojsk Sulli nad siłami Karbona
• 82 p.n.e. – bitwa pod Kluzjum - wynik nierozstrzygnięty w bitwie wojsk Sulli i Karbona
• 82 p.n.e. – bitwa pod Spolecjum - zwycięstwo wojsk Gnejusza Pompejusza nad siłami Karrinasa
• 82 p.n.e. – bitwa pod Fawencją - zwycięstwo wojsk Metellusa z siłami Karbona i Norbanusa
• 82 p.n.e. – bitwa pod Fidencją - zwycięstwo sił Lukullusa z wojskami Karbona
• 82 p.n.e. – II bitwa pod Kluzjum - zwycięstwo wojsk Pompejusza z siłami Karbona
• 82 p.n.e. – bitwa przy Bramie Kollińskiej (Porta Collina) – wojska Sulli pokonały siły popularów Mariusza (wymordowanie 8000 jeńców), Rzym dostaje się pod władanie Sulli

Spisek Katyliny 63-62 p.n.e.

• 62 p.n.e. – bitwa pod Pistorią

Lata 49-45 p.n.e.

• 49 p.n.e. – oblężenie Korfinium - wojska Cezara wkraczają do miasta bronionego przez Lucjusza Domicjusza Ahenobarbusa (kapitulacja obrońców)
• 49 p.n.e. – bitwa pod Brundizjum - atak wojsk Cezara, ucieczka floty Pompejusza
• 49 p.n.e. – oblężenie Massalii
• 49 p.n.e. – bitwa pod Ilerdą
• 49 p.n.e. – bitwa pod Utyką – wojska Kuriona pokonały oddziały pod wodzą Warusa
• 49 p.n.e. – bitwa morska pod Curictą – flota Oktawiana pokonała flotę Dolabelli
• 49 p.n.e. – bitwa w dolinie rzeki Bagradas
• 48 p.n.e. – bitwa pod Dyrrachium
• 48 p.n.e. – bitwa pod Farsalos
• 48 p.n.e. – oblężenie Aleksandrii
• 48 p.n.e. – bitwa morska pod Taurydą – flota Watiniusza pokonała flotę Oktawiusza
• 47 p.n.e. – bitwa pod Castra Iudaeorum porażka wojsk egipskich w starciu z sojusznikami Cezara
• 47 p.n.e. – bitwa nad Nilem porażka wojsk egipskich w starciu z Cezarem
• 47 p.n.e. – bitwa pod Zelą
• 46 p.n.e. – bitwa morska pod Hadrumetum – flota Cezara pokonała flotę Warusa
• 46 p.n.e. – bitwa pod Ruspiną
• 46 p.n.e. – bitwa pod Tapsus
• 45 p.n.e. – bitwa pod Mundą
• 45 p.n.e. – szturm Kordoby
• 45 p.n.e. – bitwa pod Karteą

Lata 44-31 p.n.e.

• 43 p.n.e. – bitwa pod Mutiną – starcie wojsk Antoniusza z siłami Oktawiana, zwycięstwo republikanów
• 43 p.n.e. – bitwa pod Forum Gallorum
• 43 p.n.e. – bitwa morska pod Laodyceją zwycięstwo floty Dolabelli nad flotą Kasjusza (5 okretów zdobytych)
• 43 p.n.e. – oblężenie Laodycei Syryjskiej zwycięstwo sił Kasjusza nad wojskami Publiusza Korneliusza Dolabelli (śmierć Dolabelli)
• 42 p.n.e. – bitwa koło przylądka Mindos – flota Kasjusza pokonała flotę 33 okrętów z Rodos (2 zatopione, 3 zdobyte)
• 42 p.n.e. – bitwa morska na Morzu Jońskim
• 42 p.n.e. – bitwa pod Filippi
• 38 p.n.e. – bitwa morska pod Kyme - zwycięstwo floty Democharesa nad siłami Kalwizjusza
• 38 p.n.e. – bitwa morska w Cieśninie Messyńskiej
• 36 p.n.e. – bitwa morska pod Mylae
• 36 p.n.e. – bitwa pod Tauromenium
• 36 p.n.e. – bitwa morska w Zatoce Naulochus- wojna Oktawiana z Sekstusem Pompejuszem
• 31 p.n.e. – bitwa pod Akcjum

Zobacz też

• wojna domowa w roku 69 n.e.,
• rzymska wojna domowa (312-324)