Wolbórka

Wolbórka
Wolbórka (po prawo) i jej dopływ Moszczanka
Lokalizacja	Europa Polska
Źródło	w okolicy Tuszyna
Ujście	rzeka Pilica w okolicy miasta Tomaszów Mazowiecki
Długość	48,8 km
Powierzchnia zlewni	941 km²
Największe dopływy	Czarna, Miazga
Rzeki Polski

Wolbórka – rzeka w środkowej Polsce, lewy dopływ Pilicy o długości 48,8 km i powierzchni dorzecza 941 km². Płynie przez Wzniesienia Łódzkie i Równinę Piotrkowską do Doliny Białobrzeskiej, w województwie łódzkim.

W okresie średniowiecza (XIII-XV w.) rzeka nazywała się Wojborza albo Wojborzyca, w okresie staropolskim (XV-XVII w.) Wolborza albo Wolborzyca. Nazwa zbliżona do współczesnej Wolborka po raz pierwszy pojawia się w XVIII w. (1775). W niektórych źródłach błędnie podaje się, że Wolbórka nosi(ła) alternatywne miano „Czarna”. Tak (Czarna) nazywa się główny dopływ dolnej Wolbórki.

Rzeka wypływa ze źródeł w lasach, ok. 3 km na północny zachód od Tuszyna, koło trasy Łódź – Tuszyn. Początkowo Wolbórka płynie przez las, a następnie szeroką doliną wśród łąk. Na 15. kilometrze od źródeł przyjmuje płynącą od północy Miazgę. Od tego miejsca rzeka jest całkowicie uregulowana, a jej dolina – w pełni zmeliorowana. Wolbórka aż do ujścia płynie wśród prawie bezdrzewnego krajobrazu. Urozmaicają go jedynie stare parki w Remiszewicach, Rzeczkowie i Lubiatowie. Rzeka tworzy szeroką, bagnistą dolinę w Wolborzu, przyjmując tutaj Moszczankę i kilka innych, mniejszych dopływów. Dalej Wolbórka płynie nadal szeroką, zmeliorowaną doliną, która zwęża się dopiero pod Tomaszowem Mazowieckim. Tutaj zachowała swoje naturalne koryto i nadbrzeżne zadrzewienia.

Wolbórka wpływa do Pilicy nieco poniżej Tomaszowa Mazowieckiego. W przeszłości wody Wolbórki i Miazgi poruszały młyny. Około 1830 roku było ich tutaj dziewięć. W XIX wieku podjęto próbę wykorzystania Wolbórki do spławiania zboża z dóbr będkowskich.

Ważniejsze dopływy:

• Pobocznica (P), długość 6 km
• Trzebinka (L), długość 3,5 km, dorzecze 16,4 km²
• Miazga (L), długość 29 km, dorzecze 139,4 km²
• Łaznówka (L), długość 14,5, dorzecze 55,7 km²
• Moszczanka (P), długość 17,9 km, dorzecze 169,1 km²
• Czarna (L), długość 20,2 km, dorzecze 316 km²

Ważniejsze miejscowości nad Wolbórką: Będków, Wolbórz, Tomaszów Mazowiecki.

Literatura

• Jerzy Duma, Gewässernamen im rechten Zuflussgebiet der Weichsel zwischen Pilica und Brda (Nazwy wodne w zlewisku lewych dopływów Wisły od Pilicy po ujście Brdy), Lieferung 14, Stuttgart 1999: Franz Steiner Verlag, s. 94-95.
• Jerzy Duma, Nazwy rzek lewobrzeżnego Mazowsza z całym dorzeczem Pilicy, Warszawa 1999: Towarzystwo Naukowe Warszawskie, s. 76, 85, 102.
• Jadwiga Moszczyńska, Hydrologia dorzecza Wolbórki, Acta Geographica Lodziensia 46, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź 1986: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wydawnictwo PAN.