Wrzeszcz

	Wrzeszcz; część miasta Gdańska
	; Współczesne centrum Wrzeszcza wraz z dawnym rynkiem
Status	część miasta
Założono	XIII-XIV w.
W granicach Gdańska	17 marca 1814
Powierzchnia	10,0 km²
Ludność (2009); • liczba ludności; • gęstość	; 51 744; 5174 os./km²
	Położenie na planie Gdańska;
	54°22′55″N 18°36′35″E / 54.38194, 18.60972

Ten artykuł dotyczy części miasta Gdańska. Zobacz też: Wrzeszcz – okręg historyczny.

Na mapach: 54°22′55″N 18°36′35″E / 54.38194, 18.60972

Wrzeszcz – część miasta Gdańska, znajdująca się na północ od Śródmieścia, nad strugą Strzyżą. Od 2010 roku jej terytorium jest podzielone pomiędzy dwie dzielnice: Wrzeszcz Dolny i Wrzeszcz Górny^[2].

[edytuj] Etymologia nazwy

Nazwa "Wrzeszcz" pochodzi od dawniejszych nazw Wrest i Wrzost, która z kolei oznacza wrzos (niegdyś na tych terenach istniał las z wrzosowiskiem).

Z dokumentu księcia Świętopełka z roku 1263 wynika, że dawna nazwa brzmiała Vriezst. W 1404 r. osadę nazwano Langfuhr^[3]– w tym czasie Krzyżacy mieli w niej swoje folwarki.

Langfuhr w języku niemieckim oznacza „długi przejazd” (tu: „długi podjazd”, co miało odnosić się do faktu, że położenie Wrzeszcza wyznaczało skrzyżowanie ówczesnych ciągów komunikacyjnych^{[potrzebne źródło]}). Niemiecka nazwa osady a następnie dzielnicy używana była do 1945 roku. Kaszubi nadal używają nazwy Lengforda.

[edytuj] Historia

Po raz pierwszy osada została wspomniana z dokumencie księcia Świętopełka z roku 1263^[3].

Na początku XV wieku w osadzie Krzyżacy mieli w swoje folwarki^[3].

W drugiej połowie XIX wieku powstała tu linia kolejowa z dworcem Gdańsk Wrzeszcz. W 1904 roku założono Królewską Wyższą Szkołę Techniczną, istniejącą do dziś jako Politechnika Gdańska. Od 1910 roku funkcjonowało tu pierwsze lotnisko (lotnisko Gdańsk-Wrzeszcz) na terenie Gdańska oraz pierwsze w granicach współczesnych Polski. We Wrzeszczu w 1927 roku urodził się i mieszkał wybitny niemiecki pisarz, laureat literackiej Nagrody Nobla Günter Grass.

W okresie międzywojennym we Wrzeszczu znajdowało się jedno z największych skupisk Polaków w Gdańsku, w tym polska dzielnica określana jako Polenhof. Istniały polskie parafie katolickie, działał polski klub sportowy KKS Gedania.

[edytuj] Transport i komunikacja

[edytuj] Kolej

Osobny artykuł: Kolej w Gdańsku.

Dworzec kolejowy Gdańsk Wrzeszcz, od strony placu

Na terenie dzielnicy znajduje się jedna z trzech największych stacji kolejowych w Gdańsku – Gdańsk Wrzeszcz. Stacja ta jest obsługiwana przez wszystkie pociągi pasażerskie kursujące po liniach 202 (PKP IC, PR, Arriva PCC, SKM w Trójmieście) i 250 (SKM w Trójmieście). Na stacji zaczynała się rozebrana po II wojnie światowej linia Wrzeszcz – Stara Piła^[4]. Zgodnie z planami budowy Kolei Metropolitalnej obsługującej wschodnią część Gdańska w tym port lotniczy im. Lecha Wałęsy, Gdańsk Wrzeszcz ma być jednym z węzłów kolei podmiejskiej w Trójmieście.

Na terenie dzielnicy znajdują się ponadto wyłączone z eksploatacji w 2005 roku przystanki osobowe: Gdańsk Kolonia i Gdańsk Nowe Szkoty - w biegu linii kolejowej Gdańsk Główny – Gdańsk Nowy Port.

[edytuj] Tramwaje

Osobny artykuł: Tramwaje w Gdańsku.

Sieć tramwajowa w Gdańsku-Wrzeszczu jest bardzo nietypowa. Składa się zasadniczo z dwóch ramion (al. Grunwaldzka i al. Hallera), które rozchodzą się przy Operze Bałtyckiej, oraz dwóch odnóg (w stronę pętli Zaspa ulicą Mickiewicza i w stronę centrum przez Jana z Kolna ulicą Kliniczną). Mimo, że większość gdańskich linii tramwajowych przejeżdza przez Wrzeszcz, to w wykazach za przejeżdzające przez Wrzeszcz uznane są te linie, które przejeżdzają al. Grunwaldzką^[5].

Linie tramwajowe jadące przez Wrzeszcz.

2. Centrum – Jelitkowo
3. Stogi – Brzeźno
4. Nowy Port – Zaspa
5. Strzyża – Nowy Port
6. Strzyża – Chełm Witosa
8. Stogi – Jelitkowo
9. Strzyża – Przeróbka
11. Chełm Witosa – Jelitkowo
12. Siedlce – Zaspa

Na terenie Gdańska przy ulicy Wita Stwosza znajduje się zajezdnia tramwajowa Wrzeszcz jednakże zajezdnia leży w dzielnicy Strzyża.

[edytuj] Autobusy

Osobny artykuł: Autobusy w Gdańsku.

Na placu przeddworcowym znajduje się jeden z dwóch dworców autobusowych obsługujących połączenia regionalne. Dworzec ten ma jednak zdecydowanie mniejsze znaczenie niż dworzec Gdańsk Główny. Gdańsk Wrzeszcz obsługuje część połączeń z miejscowościami w powiecie kartuskim, głównie z Kartuzami.

Plac przed dworcem jest wykorzystywany przez jedną z największych pętli autobusowych w Gdańsku. Na przystanku Wrzeszcz PKP rozpoczynają i/lub kończą bieg autobusy linii:

Linia	Kierunek	Przez	Linia	Kierunek	Przez
110	Port Lotniczy	Klukowo, Matarnię	142	Targ Sienny (Śródmieście)	Piecki-Migowo, Siedlce
115	Targ Sienny (Śródmieście)	Suchanino	149	Krynicka (Przymorze Wielkie)	ul.Polanki (Oliwa)
116	Matemblewo	Brętowo	157	Bysewo	Matarnię
122	Sopot Kamienny Potok SKM	Strzyżę - Oliwę	162	Orunia Górna	Piecki-Migowo
124	Zaspa Szpital	ul.Chrobrego (Wrzeszcz Dolny)	164	Jasień Pólnicy	Ujeścisko
129	Migowo Bulońska	Jaśkową Dolinę	262	Jaworzniaków (Kowale)	Piecki-Migowo
136	Niedźwiednik	Słowackiego	264	Jasień Pólnicy	Emaus, Zabornię

Przez przystanek Wrzeszcz PKP kursuje jeszcze linia:

199 Suchanino - Beethovena - Sobieskiego - Wrzeszcz PKP - Grunwaldzka - Kołobrzeska - Dąbrowszczaków - Jagiellońska - Droszyńskiego - Oliwa PKP

Przez Wrzeszcz przejeżdżają jeszcze linie autobusowe:

127 Myśliwska-Zacna - Bulońska - Jaśkowa Dolina - Grunwaldzka - Kościuszki - Legionów - Zaspa SKM - Jana Pawła II - Czarny dwór - Obrońców Wybrzeża - Droszyńskiego - Oliwa PKP
227 Jelitkowo pętla tramwajowa - Pomorska - Chłopska - Kościuszki - Słowackiego - Potokowa - Nowolipie - Witosa - Chełm Cienista

W nocy przez Wrzeszcz kursują autobusy linii^[6]:

N1 Orunia Górna - Havla - Witosa - Armii Krajowej - Dworzec Główny - Zwycięstwa - Legionów - Rzeczypospolitej - Oliwa - Spacerowa - Kielnieńska - Barniewicka - Osowa PKP
N2 Wrzeszcz PKP - Jaśkowa Dolina - Rakoczego - Bulońska - Myśliwska-Zacna
N3 Wrzeszcz PKP - Słowackiego - Port Lotniczy - Budowlanych - Nowatorów - Kiełpino Górne - Kartuska - Trasa W-Z - Kartuska - Nowe Ogrody - Dworzec Główny
N4 Jaworzniaków - Zakoniczyn - Ujeścisko - Witosa - Zaroślak - Dworzec Główny - Grunwaldzka - Wita Stwosza - Oliwa - Piastowska - Jelitkowo Kapliczna
N13 Olimpijska - Kampinowska - Witosa - Armii Krajowej - Dworzec Główny - Grunwaldzka - Wita Stwosza - Bażyńskiego - Kołobrzeska - Dąbrowszczaków - Przymorze Wielkie