Wyszogród

Wyszogród
Herb Wyszogrodu
Państwo	Polska
Województwo	mazowieckie
Powiat	płocki
Gmina	Wyszogród gmina miejsko-wiejska
Założono	1065
Prawa miejskie	1398
Burmistrz	Mariusz Bieniek
Powierzchnia	12,96 km²
Ludność (2008) • liczba • gęstość	2732 211 os./km²
Strefa numeracyjna	+48 24
Kod pocztowy	09-450
Tablice rejestracyjne	WPL
Położenie na mapie Polski Wyszogród
52°23′23″N 20°11′27″E
TERC (TERYT)	1141819154
Urząd miejski ul. Rębowska 37 09-450 Wyszogród
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Wyszogród w Wikisłowniku
Strona internetowa

Góra Zamkowa

Stary most

Nowy most

Wyszogród – miasto w woj. mazowieckim w powiecie płockim, położone na prawym brzegu Wisły, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wyszogród. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. płockiego.

Według danych z 31 grudnia 2004 miasto miało 2793 mieszkańców.

Położenie

Miasto i Gmina Wyszogród położone są w środkowo-zachodniej części województwa mazowieckiego w powiecie płockim nad Wisłą i ujściem Bzury. Miasto leży na wysokiej, 30-metrowej skarpie na prawym brzegu Wisły. Geograficznie leży na Wysoczyźnie Mazowieckiej. Wyszogród leży na skrzyżowaniu ważnych tras:

• 62 Droga krajowa nr 62 (Siemiatycze – Wyszków – Płock – Włocławek – Kruszwica – Strzelno),
• 50 Droga krajowa nr 50 (Ostrów Mazowiecka – Grójec – Żyrardów – Ciechanów),

Miasto od czasu wybudowania nowego mostu na Wiśle omija się z boku nowoczesna obwodnicą. Wyszogród liczy niespełna 3 tysiące mieszkańców. Dzięki bliskiemu położeniu dużych ośrodków jest łatwo dostępny komunikacyjnie. Do ważniejszych miast kursują autobusy PKSu. Odległości do niektórych miejscowości:

• Warszawa – 70 km
• Płock – 40 km
• Włocławek – 93 km
• Sochaczew – 21 km
• Płońsk – 29 km
• Ciechanów – 61 km

Historia Wyszogrodu

Wyszogród liczy sobie już prawie tysiąc lat i obok Płocka, Czerwińska nad Wisłą i Czerska należy do najstarszych miast nie tylko Mazowsza ale i Polski. Pierwsza pisana wzmianka o Wyszogrodzie datowana jest na 1065 rok. Z początkiem XIII w. Konrad I polecił wybudować tutaj zamek drewniany, który w późniejszym okresie został rozebrany, aby ustąpić zamkowi murowanemu postawionemu przez Kazimierza Wielkiego. Zamek ten zresztą w późniejszym czasie został długoletnią siedziba starostów królewskich. Wyszogród już był sporą osadą, gdy w 1398 r. uzyskał prawa miejskie od Janusza I. Liczne przywileje królewskie towarzyszące prawom miejskim spowodowały znaczny rozwój i rozbudowę miasta. Wyszogród stał się znanym ośrodkiem handlowym, gdzie handlowano głównie suknem. Głównie nie znaczy tylko. Dzięki portowi handlowemu w mieście rozwijał się także handel zbożem, cukrem, czy wyrobami z drewna. Rozkwit przerwał potop szwedzki w latach 1655-1660, a całkowity upadek miasta nastąpił po wielkim pożarze, który strawił całe miasto. Wraz z drugim rozbiorem Polski Wyszogród trafił pod panowanie Prus, co utrudniało rozwój miasta. Stan ten uległ zmianie dopiero w XIX w. głównie dzięki rozwojowi handlu zbożem i budowie zakładów przemysłowych. Doprowadziło to do znacznego wzrostu zaludnienia, szczególnie w okresie międzywojennym. Wyszogród liczył w 1939 r. 6739 mieszkańców, najwięcej jak dotąd w historii miasta. Związane to było z planami rozwoju turystyki i planowanej rozbudowie usług turystycznych w mieście, związanej z ruchem turystycznym na trasie Warszawa – Żelazowa Wola – Czerwińsk nad Wisłą. II wojna światowa przyniosła duże straty dla miasta. Ludność żydowską, która stanowiła znaczną część mieszkańców, aresztowano, zamknięto w getcie, a następnie wywieziono do obozów zagłady i wymordowano. Po wyzwoleniu nastąpiła odbudowa i rozbudowa miasta, które stało się lokalnym ośrodkiem handlowym i usługowym dla rolniczej okolicy.

Kalendarium

• XI-XIII w. – gród na Górze Zamkowej, kontrolujący przeprawę przez Wisłę oraz osada targowa
• 1065 – pierwsza wzmianka historyczna (falsyfikat mogileński)
• pocz. XIII w. – budowa nieistniejącego już dziś zamku przez Konrada I mazowieckiego, siedziba kasztelanii
• 1313 – zmarł tu książę płocki Bolesław II mazowiecki
• 1398 – otrzymanie praw miejskich
• od 1793 – Wyszogród znajdował się pod zaborem pruskim
• od 1807 – w Księstwie Warszawskim
• od 1815 – w Królestwie Polskim
• 1991 założenie ochotniczej straży pożarnej
• 1946 – budowa najdłuższego drewnianego mostu w Europie przez inż. Stefana Łukawskiego (zamknięty dla ruchu, a następnie rozebrany po oddaniu do użytku nowego mostu w 1999 r.)
• 1999 – oddanie do użytku nowego, stalowego mostu przez Wisłę i Bzurę

Kultura i sport

Wyszogród jest lokalnym ośrodkiem kultury. W mieście działa Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna wraz z filią w Rębowie, istnieje oddział Towarzystwa Naukowego Płockiego, które dysponuje salą konferencyjną, organizuje sympozja, wystawy. Organizowane są imprezy masowe dla mieszkańców miasta i gminy, takie jak Dni Wisły, Biegi Nadwiślańskie, Memoriał im. Janusza Grzegorzewskiego. W 2006 roku zorganizowano na stadionie miejskim w Wyszogrodzie Dożynki Województwa Mazowieckiego, Powiatu Płockiego i Diecezji Płockiej. W mieście istnieje Ludowy klub Sportowy "Stegny". Wyszogród posiada stadion miejski, na którym rozgrywane są mecze miejscowego klubu, oraz niedawno oddaną do użytku pełnowymiarową halę sportową.

Edukacja

Sieć placówek oświatowych i wychowawczych w Gminie i Mieście Wyszogród tworzą:

• Zespół Szkół im. Jana Śniadeckiego w Wyszogrodzie
• Zespół Szkół w Ciućkowie
• Gimnazjum w Wyszogrodzie im. Bohaterów Bitwy nad Bzurą
• Szkoła Podstawowa im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego w Wyszogrodzie
• Szkoła Podstawowa w Rębowie
• Szkoła Podstawowa im. F. Chopina w Kobylnikach
• Przedszkole Samorządowe w Wyszogrodzie
• Miejska i Gminna Biblioteka Publiczna w Wyszogrodzie oraz Filia w Rębowie.

Rolnictwo

Gmina Wyszogród położona jest nad północnym brzegiem Wisły. Zajmuje powierzchnię 98 km², z czego 13,9 przypada na miasto, a 84,1 na 17 sołectw. Jest typową gminą rolniczą o powierzchni ogólnej 9 793 ha, z czego użytki rolne zajmują 6 100 ha co stanowi 62,3% ogólnej powierzchni. Z użytków rolnych, grunty orne zajmują powierzchnię 5 900 ha, tj. 96,7% użytków rolnych, sady 102 ha, tj. 1,67%, łąki 98 ha, tj. 1,6%. W ogólnej powierzchni gminy znajdują się również lasy 700 ha, tj. 7,15%. Przeważają gleby III i IV klasy, które stanowią łącznie 73% gleb. Średni wskaźnik bonitacji wynosi 0,99. największą grupę stanowią gospodarstwa od 7 do 10 ha. Średni areał w ostatnich latach sukcesywnie rośnie i aktualnie wynosi 8,70 ha. Zachodzące zmiany struktury gospodarstw są istotnie zauważalne i postępują w kierunku prawidłowego ich funkcjonowania. W sektorze zasiewów dominują zboża, które stanowią 3 732 ha gruntów co stanowi 61,18% użytków rolnych.

Gospodarka

Wyszogród jest gminą typowo rolniczą. Brak tutaj jakiegokolwiek przemysłu, a mieszkańcy miasta trudnią się usługami, handlem czy rolnictwem. Kilka lat wstecz w Wyszogrodzie działała Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska, która jednak nie przetrwała okresu transformacji i upadła. Ogółem w gminie działa ok. 250 podmiotów gospodarczych. Od niedawna działa firma "Vitesse sportswear", która szyje ubrania dla kolarzy. Żegluga Śródlądowa, Kaltrus - owoce i warzywa, ośrodek zdrowia, stacja benzynowa, niedawno otwarty został serwis "Bosch", sklepy, punkty usługowe, dom towarowy, Dom Weselny "Zamkowa". W mieście zlokalizowany jest Nadwiślański Bank Spółdzielczy, pogotowie ratunkowe. Niedawno w Towarzystwie Naukowym Płockim otworzono restaurację "W Towarzystwie".Którą po kilku miesiącach zamieniono na pizzerię.

Zabytki

• Kościół Świętej Trójcy – został wybudowany w XVIII w. przez architekta pomorskiego Samuela Fischera. Kościół zbudowany jest w stylu późnobarokowym, a fasadę kościoła wieńczą dwie smukłe wieże. We wnętrzu na uwagę zasługuje neobarokowy ołtarz z II połowy XIX w.

• Kościół Matki Boskiej Anielskiej – kościół Franciszkanów został oddany do użytku na początku XV w. W XVII w. uległ rozbudowie i przebudowie. W latach 1808-1945 został przemianowany na zbór ewangelicki. Zbudowany w stylu barokowym, posiada zabytkowy ołtarz, nawy, późnogotyckie prezbiterium. Ołtarz główny posiada ciekawą rzeźbą pelikana, który karmi młode.

• Mosty na Wiśle
  • stary – drewniany most na Wiśle do niedawna był najdłuższą tego typu konstrukcją w Europie. Konstrukcja posiadała 60 przęseł i aż 1285 metrów długości. Wybudowali go polscy i radzieccy jeńcy wojenni w 1944 r. z drewna pochodzącego z Puszczy Kampinoskiej. Niestety ciągle naprawiany i uszkadzany most pochłaniał olbrzymie koszty utrzymania i eksploatacji. W 1999 r. postanowiono ostatecznie rozebrać drewnianego starca, a dla pamięci o nim pozostawiono na prawym brzegu Wisły widokowy pomost z fragmentu mostu.
  • nowy most w Wyszogrodzie – wskutek ciągłego uszkadzania starego, drewnianego mostu na Wiśle przez kry czy wezbrane wody rzeki, podjęto decyzję o budowie nowej przeprawy mostowej. Pomysł wybudowania nowego mostu poparty był również tym iż drewniany most miał ograniczoną nośność, ciężkie samochody ciężarowe nie mogły po nim przejechać. W 1999 r. most został oddany do użytku, a stary został prawie całkowicie rozebrany.
• układ przestrzenny Wyszogrodu z Rynkiem i uliczkami z niego wychodzącymi
• Ratusz – siedziba Urzędu Miasta i Gminy
• Pomnik poświęcony Bohaterom Bitwy nad Bzurą
• barokowy budynek klasztorny z 1684
• domy z XVIII i XIX w.
• stanowisko archeologiczne - wczesnośredniowieczne, stożkowate grodzisko zwane Górą Zamkową, w tym miejscu w średniowieczu wzniesiono zamek.
• cmentarz żydowski z XIX w.
• grodzisko z VII-XI w. otoczone wysokim wałem zniszczonym od strony rzeki, położone na zachód od centrum miasta, przy granicy z wsią Drwały, na cyplu na krawędzi wysokiego brzegu Wisły .

Bibliografia

• "Wyszogród w zwierciadle czasu" 1999 A.H. Boszko wyd. OPTIMUS ISBN 83-907262-2-X
• "Powiat Płocki" 1999 Praca Zbiorowa wyd. Promis ISBN 83-88099-30-2
• "Mazowsze na weekend" 2002 S. Kulczyk, A. Krakowiak wyd. Pascal ISBN 83-7304-086-2

Zobacz też

• powiat płocki
• województwo płockie
• Wisła
• Synagoga w Wyszogrodzie
• Stary cmentarz żydowski w Wyszogrodzie
• Nowy cmentarz żydowski w Wyszogrodzie

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona UMiG Wyszogród
• Wyszogród w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIV (Worowo – Żyżyn) z 1895 r.
• Cmentarz żydowski (www.izrael.badacz.org)
• Cmentarz żydowski (www.kirkuty.xt.pl)
• Strona Ochotniczej Straży Pożarnej w Wyszogrodzie