Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Wyzwolenie Częstochowy II wojna światowa, front wschodni |
|||||||||||||||||
| Czas | 16-17 stycznia 1945[1][2][3] | ||||||||||||||||
| Miejsce | Częstochowa | ||||||||||||||||
| Terytorium | Rzeczpospolita Polska | ||||||||||||||||
| Wynik | Zwycięstwo wojsk radzieckich | ||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
Wyzwolenie Częstochowy 16-17 stycznia 1945 roku[1][2][3] – jedno ze starć Armii Czerwonej ze znajdującym się w odwrocie niemieckim Wehrmachtem, prowadzone w ramach operacji wiślańsko-odrzańskiej.
Spis treści |
Już latem 1944 roku Oberkommando der Wehrmacht wydało rozkaz przygotowania Częstochowy, jako miasta o położeniu strategicznym, do roli punktu oporu Wehrmachtu do ostatniego żołnierza[4]. Rozpoczęto wówczas fortyfikowanie Częstochowy i jej okolic; prace nadzorowała Organizacja Todta[4], która przygotowała w pasie 10-25 km na wschód od miasta system umocnień i okopów przeciwczołgowych mający szerokość 400 m[4]. Na ulicach wlotowych do Częstochowy wzniesiono barykady przeciwczołgowe z kamienia zbrojonego[4] a sąsiadujące z nimi budynki uzbrojono w gniazda karabinów maszynowych[4]. W okolicach obecnej al. Armii Krajowej zbudowane zostały uzbrojone magazyny, stanowiące zaplecze 4 Armii Pancernej[4]. Pod koniec 1944 roku w Częstochowie stacjonowało 5180 żołnierzy Wermachtu oraz 4280 żołnierzy rekrutowanych z byłych jeńców radzieckich i ochotników z krajów bałtyckich[4].
Częstochowę wyzwalać miały oddziały należące do 5 Armii Gwardii, 9 i 14 Gwardyjska Dywizja Piechoty[4]. Wobec szybkich postępów wojsk sowieckich w operacji wiślańsko-odrzańskiej Niemcy nie zdążyli obsadzić przygotowanych umocnień, siły przewidziane do tego celu zostały rozbite albo były w drodze z głębi Rzeszy[4]. 15 stycznia 14 DP napotkała jednak silny opór, Niemcy siłami 68 i 304 Dywizji Piechoty zdołali przejść do lokalnej kontrofensywy. Dopiero wieczorem siły sowieckie odzyskały inicjatywę, zdobyły Szczekociny, zabezpieczyły przeprawy na Pilicy i dotarły do Secemina[4].
O świcie 16 stycznia dowodzona przez majora Siemiona Chochriakowa grupa czołgów 54 Brygady Pancernej wyruszyła ku wyznaczonej przeprawie na Pilicy, jednostkę wzmocniono żołnierzami desantu z 2 batalionu 23 Brygady Piechoty Zmotoryzowanej Gwardii kapitana Nikołaja Goriuszkina[4]. Batalion piechoty zmotoryzowanej liczył ok. 400 żołnierzy, pułk artylerii pancernej posiadał 21 dział samobieżnych, zaś batalion czołgów liczył 21 maszyn T-34/85[4]. W Świętej Annie doszło do starcia z nieliczną załogą niemiecką, wpartą przez Luftwaffe i artylerię[4]. Sam 2. batalion 54. Brygady Pancernej Chochriakowa wyruszył ze wsi przed nalotem, który zadał taborom i piechocie duże straty[4], Chochriakow nie wiedział więc, że porusza się bez wsparcia dwóch batalionów czołgowych[4].
Na pierwszy poważniejszy opór niemiecki Sowieci natknęli się w Mstowie, radzieccy czołgiści rozbili jednak oddziały hitlerowskie, wyzwalając miejscowość i udając się w kierunku Częstochowy, do której dotarli po południu[2]. Z opóźnieniem pozostałe siły brygady, złożone z 1 i 3 batalionu czołgów, obeszły miasto od południa i północy, zajmując stanowiska na zachodnim skraju, co odcięło Niemcom drogę odwrotu[2].
Wobec braku łączności radiowej z dowództwem brygady, Chochriakow zdecydował o wejściu do miasta. Sowieckie wojska wjechały do Częstochowy przez lukę w barykadzie na ul. Warszawskiej[2]. Na pl. Narutowicza (obecnie pl. Daszyńskiego) siły sowieckie podzieliły się, część pojechała ul. Orlicz-Dreszera (obecnie ul. Ogrodowa) i 1 Maja w kierunku dworca Stradom, druga część do dawnej dzielnicy żydowskiej, a kilka czołgów Alejami Najświętszej Maryi Panny[1]. Do spotkań z siłami niemieckimi doszło przy skrzyżowaniu z Wałami Dwernickiego, gdzie natknięto się na kolumnę ciężarówek, al. Wolności, gdzie stał czołg Tygrys, oraz pl. Pierackiego (obecnie pl. Biegańskiego), gdzie ulokowany był punkt ogniowy[1]. Rosjanie stracili w Alejach jeszcze jeden, trzeci, czołg[1].
Na terenie dworca Częstochowa Stradom doszło do dwugodzinnego[5] starcia grupy radzieckiej z załogą pociągu wiozącego czołgi dla niemieckiej 4 Armii Pancernej[1]. Po staranowaniu[5] parowozu i opanowaniu budynku dworca, nieznający siły oddziałów sowieckich i obawiający się okrążenia Niemcy porzucili czołgi i uciekli w stronę Lublińca[1]. Wieczorem do miasta dotarły główne siły 54 Brygady Pancernej[5]. Ciężkie walki toczyły się w okolicach Jasnej Góry i ul. św. Barbary, na której znajdowała się umocniona barykada[5].
Jeszcze 16 stycznia wieczorem dowódca 1 Frontu Ukraińskiego, marsz. Iwan Koniew, nakazał dowódcy 5 Armii Gwardii wydzielenie oddziału składającego się z czołgów, dział pancernych, artylerii i piechoty do wyzwolenia Częstochowy[2]. Siły dowodzone przez płk G. Dudnika dotarły do miasta w południe 17 stycznia[2], ale już o godzinie 7:00 rano czasu moskiewskiego dowódca 54 Brygady Pancernej, Iwan Czugunkow, zgłosił meldunek o całkowitym wyparciu sił niemieckich z miasta[5].
Siły, które dotarły do Częstochowy w południe 17 stycznia wykorzystane zostały do odparcia kontruderzeń niemieckich z Blachowni, które zakończyły się wycofaniem Niemców późnym wieczorem[5]. Jeszcze 17 stycznia do miasta dotarł 31 Samodzielny Korpus Pancerny, który stacjonował w nim przez dobę, oczekując na zaopatrzenie w paliwo i amunicję[5].
Mjr Siemion Chochriakow za bohaterską walkę w Częstochowie został przedstawiony do odznaczenia Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego, przy czym było to dla niego już drugie takie odznaczenie[4].
Sukces sowiecki w wyzwalaniu Częstochowy wynikał ze szwankującej organizacji i obniżającego się morale sił niemieckich, które, w obawie przed okrążeniem i niewolą, wycofywały się z kolejnych punktów oporu w mieście pod naporem wielokrotnie mniejszych jednostek sowieckich. Działanie takie wynikało z braku rozpoznania nt. rzeczywistej siły grupy mjra Chochriakowa. Szybkie postępy wojsk sowieckich po rozpoczęciu ofensywy z linii Wisły nie pozwoliły Niemcom skoncentrować znaczących sił do obrony Częstochowy, również działania niewielkiego oddziału Chochriakowa pozwoliły zająć miasto bez długotrwałych walk i uniknąć znaczących zniszczeń w zabudowie i strat wśród mieszkańców.
Wyzwolenie kosztowało Rosjan życie 10 oficerów i 18 żołnierzy zabitych oraz 42 rannych a także stratę 5 spalonych i 3 nienadających się do naprawy czołgów[1]. Niemcy stracili 1200 żołnierzy wziętych do niewoli, 8 czołgów, 25 armat, 52 karabiny maszynowe, 10 samochodów i przyfrontowe magazyny z bronią, amunicją i żywnością[3].
Świadkiem wyzwalania Częstochowy spod okupacji niemieckiej był 11-letni wówczas Marek Hłasko. Po latach, w swojej na poły autobiograficznej książce "Piękni dwudziestoletni", opisał on przemarsz wojsk radzieckich przez miasto oraz towarzyszące mu gwałty czerwonoarmistów na polskich kobietach. Scena przemarszu Armii Czerwonej przez Częstochowę otwiera również nigdy nieopublikowany utwór Hłaski pt. "Olbrzym"[6].
