Zaćmienie Słońca

Całkowite zaćmienie Słońca we Francji w 1999

Całkowite zaćmienie Słońca we Francji w 1999

Częściowe zaćmienie Słońca w Polsce 29 marca 2006

Częściowe zaćmienie Słońca w Polsce 4 stycznia 2011

Zaćmienie Słońca powstaje, gdy Księżyc znajdzie się pomiędzy Słońcem a Ziemią i tym samym przesłoni światło słoneczne.

Rodzaje zaćmień Słońca

• zaćmienie częściowe – występuje, gdy obserwator nie znajduje się wystarczająco blisko przedłużenia linii łączącej Słońce i Księżyc, by znaleźć się całkowicie w cieniu Księżyca, lecz na tyle blisko, że znajduje się w półcieniu.
• zaćmienie całkowite – występuje, gdy obserwator znajduje się w cieniu Księżyca. W takim przypadku widoczna staje się korona słoneczna. Jest to możliwe dzięki temu, że obserwowane rozmiary kątowe Księżyca są tylko nieznacznie większe od rozmiarów kątowych Słońca i w przypadku zaćmienia całkowitego, Księżyc przysłania całkowicie powierzchnię Słońca, ale nie przysłania korony słonecznej. Na kilka chwil przed całkowitym przesłonięciem Słońca przez Księżyc powstaje przepiękne zjawisko nazywane poetycko „pierścień z diamentem”.
• zaćmienie obrączkowe – zwane również zaćmieniem pierścieniowym występuje wtedy, gdy, podobnie jak w przypadku zaćmienia całkowitego, obserwator znajduje się bardzo blisko przedłużenia linii łączącej Słońce i Księżyc. W odróżnieniu jednak od zaćmienia całkowitego, w przypadku zaćmienia pierścieniowego rozmiary kątowe Księżyca są mniejsze niż rozmiary kątowe Słońca. Dzieje się tak wtedy, gdy zaćmienie ma miejsce w czasie, gdy Księżyc znajduje się w pobliżu apogeum swojej orbity, czyli w pozycji najbardziej oddalonej od Ziemi.
• zaćmienie hybrydowe – zachodzi wówczas, gdy w pewnych miejscach Ziemi to samo zaćmienie jest całkowite, a w innych obrączkowe. Tylko około 5% wszystkich zaćmień jest hybrydowych.

W przypadku zaćmienia centralnego (całkowite, obrączkowe lub hybrydowe) obserwator nie znajdujący się w centrum, czyli nie w cieniu, ale w półcieniu obserwuje jedynie zaćmienie częściowe.

Rodzaj zaćmienia	Częstość występowania
całkowite	26,9%
obrączkowe	33,2%
hybrydowe	4,8%
częściowe	35,2%

W ciągu roku występują (gdzieś na kuli ziemskiej) co najmniej dwa zaćmienia Słońca, ale nie więcej niż pięć (z tych najwyżej trzy są całkowite). I tak np. 1993 był rokiem z dwoma zaćmieniami, 1935 z pięcioma. Statystycznie rzecz biorąc, całkowite zaćmienie Słońca zdarza się na danym obszarze co 370 lat. Zdarza się oczywiście, że w danym regionie możemy takie zjawisko obserwować częściej (np. Brisbane w Australii (5 kwietnia 1856 i 25 marca 1857) czy wybrzeże Angoli (21 czerwca 2001 i 4 grudnia 2002), natomiast na terenie Polski w okolicach Hrubieszowa w dniach 8 lipca 1842 i 28 lipca 1851.

Ostatnie zaćmienie Słońca obserwowane w Polsce nastąpiło 4 stycznia 2011 roku (głębokie zaćmienie częściowe widoczne w całym kraju w godzinach rannych).

Najbliższe częściowe zaćmienia Słońca widoczne z terenów Polski nastąpi 20 marca 2015 roku (dość głębokie zaćmienie częściowe widoczne w całym kraju w godzinach przedpołudniowych).

Najbliższe obrączkowe zaćmienie widoczne w Polsce nastąpi 13 lipca 2075 roku, zaś najbliższe całkowite zaćmienie widoczne z terenów Polski dopiero 7 października 2135 roku.

Z powodu ruchów pływowych występujących na Ziemi, Księżyc stopniowo oddala się od naszej planety. Tempo tego ruchu to około 4 cm rocznie. Za mniej więcej 600 mln lat średnica kątowa tarczy Księżyca stanie się na tyle mała, że całkowite zaćmienia Słońca przestaną występować. Obserwować będzie można jedynie zaćmienia częściowe i obrączkowe.

12. 10. 1996 - zachodnia Polska. Oglądanie zaćmienia przez przydymione szkło

Wybrane zaćmienia Słońca

Data zaćmienia	Typ	Czas trwania (maks.)	Trasa zaćmienia	Uwagi
1 czerwca 1639	obrączkowe	00:26,9 min	Ameryka Północna, Europa	Obrączkowe zaćmienie Słońca, widoczne w Prusach Wschodnich, terenach Białorusi, Kazachstanu.
12 sierpnia 1654	całkowite	02:16 min	Europa, Azja	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce. Zobacz więcej
23 września 1699	hybrydowe	00:08,2 min obrączkowe 00:53,4 min całkowite	Europa, Azja	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
12 maja 1706	całkowite	04:10,3 min	Europa, Azja	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
13 maja 1733	całkowite	04:09,8 min	Ameryka Północna, Północna Europa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
25 lipca 1748	obrączkowe	05:07,4 min	Ameryka Północna, Ocean Atlantycki, Europa, Azja Mniejsza,	Obrączkowe zaćmienie Słońca, widoczne w Polsce.
5 września 1793	obrączkowe	05:57,5 min	Środkowa Europa, Azja,	Obrączkowe zaćmienie Słońca, widoczne w Polsce.
11 lutego 1804	hybrydowe	00:45,0 min obrączkowe 00:04,8 min całkowite	środkowy Atlantyk, Maghreb, Włochy, Europa Środkowa, Rosja	Hybrydowe zaćmienie Słońca, w obecnych granicach Polski widoczne jedynie jako obrączkowe.
19 listopada 1816	całkowite	02:03,6 min	południowa Skandynawia, Europa Środkowa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski (południowa część).
15 maja 1836	obrączkowe	04:47 min	Ameryka Środkowa, Karaiby, Atlantyk, Europa Środkowa	Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski (północna część). Zobacz więcej
8 lipca 1842	całkowite	04:09,6 min	Europa Środkowa i Południowa, Rosja, Azja Wschodnia, zachodni Pacyfik	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski (południowe i południowo-wschodnie tereny).
28 lipca 1851	całkowite	03:44,7 min	Ameryka Północna, Grenlandia, Skandynawia, Europa Środkowa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w obecnych granicach Polski.
19 sierpnia 1887	całkowite	03:53,9 min	Europa Środkowa, Syberia, Mandżuria, Japonia	Przedostatnie całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce. To zaćmienie zainspirowało Bolesława Prusa przy pisaniu Faraona.
17 kwietnia 1912	hybrydowe (obrączkowo-całkowite)	00:06,0 min (całkowite) 00:42,6 min (obrączkowe)	Ameryka Południowa, Atlantyk, Europa	Zaćmienie Słońca całkowite: w Hiszpanii, na wschodnim Oceanie Atlantyckim, w zachodniej Francji, obrączkowe: Ameryka Południowa, zachodni Atlantyk, Francja, Niemcy, Morze Bałtyckie, Łotwa (obecna), Rosja.
21 sierpnia 1914	całkowite	02:18,1 min	Grenlandia, północna i Wschodnia Europa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne na terenach polskich np. w Wilnie.
29 maja 1919	całkowite	06:55,7 min	Ameryka Południowa, środkowy Atlantyk, Afryka Zachodnia, Afryka Centralna, Afryka Wschodnia	Sfotografowane przez Arthura Eddingtona w celu weryfikacji ogólnej teorii względności
30 czerwca 1954	całkowite	02:39,0 min	Stany Zjednoczone, Labrador, południowa Grenlandia, Skandynawia, Europa Wschodnia	Ostatnie całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce – dokładniej na samej granicy z Litwą (Suwałki, Sejny). Zobacz więcej
30 czerwca 1992	całkowite		południowy Urugwaj, południowy Atlantyk
3 listopada 1994	całkowite		Ameryka Środkowa i Południowa oraz Afryka
11 sierpnia 1999	całkowite	02:23,0 min	Wielka Brytania, kraje Beneluksu, Francja, Niemcy, Austria, Węgry, Rumunia, Bułgaria.	Ostatnie całkowite zaćmienie Słońca XX w., blisko granic Polski. W Polsce widoczne jako dość głębokie zaćmienie częściowe. Zobacz więcej
21 czerwca 2001	całkowite	04:57 min	Ameryka Południowa, Afryka
14 grudnia 2001	obrączkowe	03:53 min	Północna i Środkowa Ameryka
10 czerwca 2002	obrączkowe	00:23 min	Azja, Australia, Ameryka Północna
4 grudnia 2002	całkowite	02:04 min	Afryka Południowa, Antarktyka, Indonezja, Australia
31 maja 2003	obrączkowe	03:37 min	Europa, Azja, Ameryka Północna
23 listopada 2003	całkowite	01:57 min	Australia, Nowa Zelandia, Antarktyka, Ameryka Południowa
8 kwietnia 2005	hybrydowe	00:42 min	Pacyfik, Ameryka Środkowa
3 października 2005	obrączkowe	04:32 min	Portugalia, Hiszpania i północna Afryka	[1] Zobacz więcej
29 marca 2006	całkowite	04:07 min	Brazylia, zachodnia i północna Afryka, Turcja, centralna Azja, Mongolia	[2] Zobacz więcej
22 września 2006	obrączkowe	07:09 min	Ameryka Południowa, Zachodnia Afryka, Antarktyka
7 lutego 2008	obrączkowe	02:12 min	Antarktyka, Australia, Nowa Zelandia
1 sierpnia 2008	całkowite	02:27 min	Arktyka (Archipelag Arktyczny, Grenlandia, Wyspa Biała, Ziemia Aleksandry, Nowa Ziemia), Azja (Syberia, Mongolia, Chiny)	W Polsce widoczne jako częściowe zaćmienie. [3] Zobacz więcej
26 stycznia 2009	obrączkowe	07:54 min	Antarktyka, Ocean Indyjski, Sumatra, Borneo	Zobacz więcej
22 lipca 2009	całkowite	06:39 min	Indie, Chiny, Pacyfik.	Najdłuższe całkowite zaćmienie Słońca XXI wieku, Zobacz więcej
15 stycznia 2010	obrączkowe	11:08 min	Afryka Środkowa, Afryka Wschodnia, Indie, Birma, Chiny	Najdłuższe obrączkowe zaćmienie Słońca XXI wieku, Zobacz więcej
11 lipca 2010	całkowite	05:20 min	Południowy Pacyfik, Chile	Zobacz więcej
4 stycznia 2011	częściowe	–	Europa, Afryka Północna, Bliski Wschód, Azja Środkowa	Głębokie zaćmienie widzialne w Polsce, Zobacz więcej
1 czerwca 2011	częściowe	–	Islandia, Arktyka, wschodnia Syberia, Kamczatka
1 lipca 2011	częściowe	–	Antarktyka
25 listopada 2011	częściowe	–	Antarktyka, RPA, Nowa Zelandia, Tasmania
20 maja 2012	obrączkowe	05:46 min	południowo-wschodnie Chiny, Japonia, Pacyfik, USA
13 listopada 2012	całkowite	04:02 min	północna Australia, południowy Pacyfik
10 maja 2013	obrączkowe	06:03 min	Australia, Papua-Nowa Gwinea, Wyspy Salomona, Pacyfik
3 listopada 2013	hybrydowe	01:40 min	Atlantyk, Afryka Środkowa
29 kwietnia 2014	obrączkowe	00:00 min	Australia, Antarktyka, południowy Ocean Indyjski
20 marca 2015	całkowite	02:47 min	Atlantyk, Wyspy Owcze, Svalbard, Biegun północny	W Polsce zaćmienie widoczne jako częściowe
9 marca 2016	całkowite	04:09 min	Indonezja, Pacyfik
1 września 2016	obrączkowe	03:06 min	Afryka Środkowa, Madagaskar, Reunion, Ocean Indyjski
26 lutego 2017	obrączkowe	00:44 min	południowe Chile i Argentyna, Atlantyk, Angola
21 sierpnia 2017	całkowite	02:40 min	Pacyfik, Stany Zjednoczone, Atlantyk
15 lutego 2018	częściowe		Ameryka Południowa, Antarktyka
13 lipca 2018	częściowe	–	południowa Australia, Tasmania, Ocean Południowy
11 sierpnia 2018	częściowe	–	Arktyka, Syberia, Mongolia, Chiny, Skandynawia
6 stycznia 2019	częściowe	–	Mongolia, Chiny, Japonia, Kamczatka, Alaska
2 lipca 2019	całkowite	04:33 min	południowy Pacyfik, Chile, Argentyna
26 grudnia 2019	obrączkowe	03:39 min	Katar, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Oman, Indie, Sri Lanka, Indonezja
21 czerwca 2020	obrączkowe	00:38 min	Afryka Środkowa, Półwysep Arabski, Pakistan, Indie, Tybet, Chiny, Tajwan
14 grudnia 2020	całkowite	02:10 min	południowy Pacyfik, Chile, Argentyna, południowy Atlantyk
12 sierpnia 2026	całkowite	02:21,5 min	Hiszpania, Islandia, Grenlandia, Półwysep Tajmyr	Następne całkowite zaćmienie Słońca widoczne w kontynentalnej Europie
2 sierpnia 2027	całkowite	06:23,0 min	Gibraltar, Maroko, Libia, Tunezja, Egipt, Arabia Saudyjska, Jemen, Somalia
13 lipca 2075	obrączkowe	04:40,6 min	Europa Środkowa, Wschodnia, Azja	Następne obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Kraków, Rzeszów).
23 lipca 2093	obrączkowe	05:07,1 min	Ameryka Północna, Europa Środkowa, Wschodnia, Azja	Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Zielona Góra, Wrocław, Kraków).
11 maja 2097	całkowite		północna Norwegia i Półwysep Kolski, Svalbard, Morze Arktyczne, Alaska, Ocean Spokojny
7 października 2135	całkowite	04:42,9 min	Środkowa Europa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Wrocław, Katowice, Kraków).
25 maja 2142	całkowite	03:21,4 min	Środkowa Europa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Pomorze).
10 lutego 2195	obrączkowe	06:47,7 min	Wschodnia Europa	Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Suwałki, Białystok, Warszawa, Lublin, Kielce, Rzeszów).
14 kwietnia 2200	całkowite	01:27,1 min	Środkowa Europa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce.
16 maja 2227	całkowite	01:03,1 min	Środkowa Europa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Katowice, Warszawa, Białystok).
21 sierpnia 2305	obrączkowe	03:18,1 min	Wschodnia Europa	Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Suwałki).
19 marca 2379	całkowite	03:11,4 min	Środkowa Europa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Katowice, Kraków, Kielce, Warszawa, Białystok).
22 lipca 2381	całkowite	05:36,8 min	Środkowa Europa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Zielona Góra, Wałbrzych, Wrocław, Katowice, Kraków).
2 września 2426	całkowite	05:18,4 min	Północna i Wschodnia Europa	Całkowite zaćmienie Słońca widoczne w Polsce (Szczecin, Słupsk, Gdańsk, Bydgoszcz, Olsztyn, Warszawa, Białystok).

Lista najdłuższych zaćmień Słońca od 1 roku n.e. do 3000 r. n.e.

Należy pamiętać, że obliczenia dotyczące zaćmień bardzo odległych czasowo obarczone są sporym ryzykiem błędu. Dlatego też różne źródła mogą podawać nieco odmienne wyniki obliczeń w zależności od przyjętej metody szacowania ruchu ciał niebieskich. Główne źródło błędu tkwi w braku danych co do nieregularności ruchów Ziemi i Księżyca. Dane te mogą być jedynie ekstrapolowane na podstawie obserwacji dotyczących stosunkowo krótkiego okresu.

Całkowite zaćmienia Słońca

Data	Długość
5 lipca 2168	7:26 min
27 czerwca 363	7:24 min
27 lipca 2204	7:22 min
8 lipca 381	7:22 min
9 czerwca 1062	7:20 min
20 czerwca 1080	7:18 min
16 czerwca 345	7:17 min
3 czerwca 699	7:16 min
13 czerwca 717	7:15 min
1 czerwca 132	7:14 min
24 czerwca 2150	7:14 min
29 maja 1044	7:12 min
25 czerwca 2522	7:12 min
12 czerwca 150	7:12 min
19 lipca 399	7:11 min
3 lipca 2885	7:11 min
14 czerwca 2504	7:10 min
23 czerwca 2867	7:10 min
23 maja 681	7:09 min
20 czerwca 1955	7:08 min
8 sierpnia 2222	7:06 min
22 maja 114	7:05 min
1 lipca 1098	7:05 min
8 czerwca 1937	7:04 min
30 czerwca 1973	7:04 min
5 lipca 2540	7:04 min
16 lipca 2903	7:04 min
6 czerwca 327	7:03 min
22 czerwca 168	7:02 min
25 czerwca 735	7:02 min
12 czerwca 2849	7:00 min

Najdłuższe całkowite zaćmienie Słońca w XXI wieku miało miejsce 22 lipca 2009 a trwało 6 m 39 s.

Całkowite zaćmienie Słońca może trwać (teoretycznie) do 7 m 32 s.

Obrączkowe zaćmienia Słońca

Data	Czas trwania
7 grudnia 150	12:24 min
25 listopada 132	12:16 min
17 grudnia 168	12:15 min
14 grudnia 1955	12:09 min
14 stycznia 3080	12:09 min
24 stycznia 3098	12:05 min
24 grudnia 1973	12:03 min
25 grudnia 1628	12:02 min
2 grudnia 1937	12:00 min

Najdłuższe obrączkowe zaćmienie Słońca w XXI wieku miało miejsce 15 stycznia 2010 i trwało 11:08 min.

Całkowite zaćmienia Słońca widoczne z położenia dzisiejszej Warszawy – 52°15'N 21°00'E

Dane zgodnie z: NASA World Atlas of Solar Eclipse Paths

Data
10.02.1286 p.n.e.
29.04.1011 p.n.e.
24.06.894 p.n.e.
06.08.700 p.n.e.
19.02.348 p.n.e.
13.07.364 p.n.e.
19.10.183 p.n.e.
28.05.64 p.n.e.
01.06.113 n.e.
09.10.348 n.e.
29.11.878 n.e.
04.09.1187 n.e.
07.06.1415 n.e.
26.06.1424 n.e.
28.07.1851 n.e.
08.06.2681 n.e.
15.08.2911 n.e.

Uwaga: Dane dotyczące odległych czasowo zjawisk astronomicznych mogą być, jak wspomniano powyżej, niedokładne.

Zobacz też

• zaćmienie Księżyca
• zaćmienie

Linki zewnętrzne

• Serwis ShadowHunters.Org – „Łowcy Cienia” – relacje z wypraw na zaćmienia Słońca i nie tylko
• NASA – Solar Eclipse Page (ang.)
• APOD 2008 September 20 – A Darkened Sky, APOD 2009 July 18 – Planets, Great Wall, and Solar Eclipse – zdjęcia nieba podczas zaćmienia Słońca 1 sierpnia 2008