Zabrze

	Zabrze
	; Biskupice
Herb Zabrza	Flaga Zabrza
Państwo	Polska
Województwo	śląskie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Aglomeracja	konurbacja górnośląska
Założono	XIII wiek
Prawa miejskie	1 października 1922
Prezydent miasta	Małgorzata Mańka-Szulik
Powierzchnia	80,40 km²
Ludność (31.12.2010); • liczba; • gęstość	; 186 913 ▼; 2329,8 os./km²
Strefa numeracyjna;	(+48) 32
Kod pocztowy	od 41-800 do 41-820
Tablice rejestracyjne	SZ
	Położenie na mapie Polski ; Zabrze
	50°18′N 18°47′E / 50.3, 50.3Na mapach: 50°18′N 18°47′E / 50.3, 50.3
TERC; (TERYT)	247801 1
SIMC	0945380
	Urząd miejski ul. Powstańców Śląskich 5–7; 41-800 Zabrze
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło Zabrze w Wikisłowniku
	Strona internetowa

Zabrze (niem. Hindenburg, śl. Zobrze) – miasto na prawach powiatu w województwie śląskim, położone nad rzekami Kłodnicą i Bytomką, na Wyżynie Śląskiej, w Górnośląskim Okręgu Przemysłowego (GOP). Jest jednym z ośrodków centralnych konurbacji górnośląskiej.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 186 913 mieszkańców^[2].

[edytuj] Położenie

Położenie Zabrza wśród pozostałych członków Górnośląskiego Związku Metropolitalnego

Miasto Zabrze jest położone w południowo-zachodniej Polsce, w zachodniej części województwa śląskiego i Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), na Wyżynie Katowickiej, nad rzekami Kłodnicą i Bytomką, w dorzeczu Odry.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 80,40 km²^[3].

Miasto sąsiaduje z miastami Bytom, Gliwice i Ruda Śląska oraz powiatem gliwickim i tarnogórskim.

W latach 1975–1998 miasto należało do województwa katowickiego.

[edytuj] Podział administracyjny

Z tym tematem związana jest kategoria: Dzielnice i osiedla Zabrza.

[edytuj] Dzielnice i osiedla

22 września 2003 Rada Miejska zadecydowała o nowym podziale administracyjnym miasta. Zabrze zostało podzielone na 13 dzielnic i 4 osiedla, które stanowią jednostki pomocnicze miasta.

[edytuj] Dzielnice

Panorama Zabrza

[edytuj] Demografia

Wg danych Urzędu Miejskiego z 30 czerwca 2010 miasto liczyło 176 140 mieszkańców.

Zobacz wykaz na Wikiźródłach

W 1991 w Zabrzu odnotowano największą liczbę ludności – 205 789 osób.

[edytuj] Etymologia

W 1305 roku była to wieś Zadbrze (Sadbre), czyli osada położona za debrami tj. dołami, gąszczem leśnym. Wyrazy debrz, gwarowe debr, debrze to "urwiste, zarosłe wzgórza, wśród, których płynie potok" pochodzą od prasłowiańskiego *dъbrъ. Zobacz: Debrza. Przez uproszczenie Zadbrze → Zabrze można błędnie skojarzyć Zabrze z Zaborzem jego dzielnicą, która to nazwa tylko potwierdza silne zalesienie tego terenu. Podobne pochodzenie mają nazwy rzek: Brda (wcześniej Dba ← Drba) i Zbrzyca (←Dbrzyca) oraz nazwy miejscowe jak np. Zadebra, Debrzno^[4].

[edytuj] Historia

Zabrze – ulica Wolności

Zabrze – ulica Jagiellońska

Zabrze – aleja Bohaterów Monte Cassino

Zabrze – Poczta Główna

Straż Pożarna

Dom Muzyki i Tańca

Zabrze – KWK Sośnica-Makoszowy, Ruch Makoszowy

Północna pierzeja placu Krakowskiego

osady istniały tu przed najazdem Mongołów
1234
- pierwsza wzmianka o Biskupicach, osadzie na terenie dzisiejszego Zabrza
- 25 marca – wystawienie przez księżną kaliską Violę dokumentu, w którym zrzeka się na rzecz biskupa wrocławskiego prawa poboru daniny i innych opłat ville [...] Biscupici dicitur cirka Bitom
1260 – rozszerzenie przez księcia opolskiego Władysława przywilejów, nadanych biskupowi wrocławskiemu w 1243. Przyczyniło się to do zwiększenia osadnictwa w rejonie Biskupic
1295–1305
- pierwsza wzmianka o Zabrzu (Sadbre sive Cunczindorf, gdzie Sadbre interpretowane jest jako miejsce za debrami – zarośniętymi dołami z płynącym wśród wzgórz strumieniem; sive to łacińskie "albo", a Cunczindorf jest interpretowane jako "wieś Konradów"); w dokumencie Rejestr Ujazdu części Liber fundationis episcopatus Wratislawiensis (Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego), dokument wymienia wśród innych osad: Biskupice, Zaborze, Grzybowice
- sołtys tworzy osadę, chłopi wolni od podatków, tereny przydzielone osadnikom – po 60 łanów
1570 – właścicielem Zabrza został czeski szlachcic Szambor Dluhomil, który po zagarnięciu części ziemi chłopskiej założył alodium z drewnianym dworem
1639 – w okresie wojny trzydziestoletniej w Zabrzu i Sośnicy wojska Ernsta von Mansfelda grabią żywność
1642 – nowym właścicielem został Aleksander Bielski, który na miejscu drewnianego zbudował murowany piętrowy dwór, stajnie, owczarnię, słodownię i gorzelnię
1675 – nabycie dóbr zabrzańskich przez kanclerza księstwa opolsko-raciborskiego, barona Jerzego Welczka (Wilczka). Działalność Welczka i jego następców (wśród nich m.in. Bernhard III hrabia von Praschma) przyczyniła się do rozwoju gospodarczego tych terenów. W Zabrzu powstał browar, młyny wodne, tartaki
1731 – przy obecnej ul. Kondratowicza istniała kolonia nazywana Zabrzer Hammer (Kuźnica)
1743 – utworzenie w ramach wprowadzania nowego podziału administracyjnego Śląska powiatu bytomskiego. W jego skład weszły: Biskupice, Grzybowice, Makoszowy, Mikulczyce, Rokitnica, Zaborze i Zabrze wraz z istniejącymi w tym czasie koloniami i przysiółkami
1749 – właścicielami Zabrza zostaje ród Duninów
1771–1776 – utworzenie przez właściciela części Zabrza Macieja Wilczka w trakcie kolonizacji fryderycjańskiej nowych osad wokół Zabrza: Maciejowa, Doroty i Małego Zabrza. W pobliżu zabrzańskiego dworu powstała następna kolonia, nazywana początkowo Sand Kolonie (Kolonia Piaskowa) bądź Schloss Kolonie (Kolonia Zamkowa). Z czasem uzyskała urzędową nazwę Klein Zabrze, czyli Małe Zabrze. Jako ostatnią utworzono osadę Kończyce
1790 – odkrycie przez Salomona Isaaca z Brabancji na pograniczu dzielnic Zaborze i Pawłów łatwych w eksploatacji złóż węgla kamiennego o grubości 1 metra
1792–1822 – powstanie Kanału Kłodnickiego
1793
- powstanie chłopskie
- według spisu z tego roku w Zabrzu istniały: majątek ziemski, kościół, szkoła, 34 chłopów, 6 ogrodników, 2 młyny, 32 pracowników najemnych – łącznie 305 mieszkańców; w Małym Zabrzu: kolonia 12 zagród z 31 mieszkańcami; w Zaborzu: majątek ziemski, 15 chłopów, 7 ogrodników, 14 pracowników najemnych
1796 – uruchomienie pierwszej zabrzańskiej kopalni państwowej Królowa Luiza (początek budowy 1790). Na przełomie XIX i XX w. obszar pola górniczego kopalni wynosił 19 km², wydobywano 3 mln t węgla rocznie, a zatrudniano ok. 8 tys. robotników
1797 – uruchomienie kopalni Amalia, zlikwidowanej na rzecz Concordii
1819–1830 – budowa Kronprinzstrasse (Drogi Następcy Tronu) łączącej Królewską Hutę z Gliwicami. Na odcinku od Poremby do Maciejowa dała ona początek dzisiejszej ul. Wolności (najdłuższej ulicy w Europie – ponad 9 km)
1843 – uruchomienie kopalni Concordia
1845 (1 października) – otwarcie odcinka linii kolejowej z Opola do Świętochłowic przez Gliwice i Zabrze – przedłużenie trasy mającej początek we Wrocławiu. Ostatni odcinek, kończący się w Mysłowicach, oddano do użytku rok później. Równocześnie powstał dworzec kolejowy, wybudowany w polach Małego Zabrza, obecnie nieistniejący
1851 – ekspedycja poczty na trasie kolei górnośląskiej, ustanowienie urzędu listonosza, budowa huty Donnersmarcka
1852
- uruchomienie fabryki kotłów Koetza
- 17 stycznia – wydanie przez władze rejencji opolskiej pozwolenia na organizowanie w czwartki targów na terenie Starego Zabrza (stąd nazwa Donnerstagmarktplatz – Plac Targów Czwartkowych). W 1875 r. przeniesiono je w rejon placu Warszawskiego
1856 – otwarcie pierwszego szpitala
1857 – uruchomienie huty Redena
1859 – rozbudowa fabryki lin stalowych
1861 – Albert Borsig rozpoczął budowę wielkich pieców, stalowni i walcowni w Biskupicach
1862 – wydobycie węgla w kopalni Hedwigswunsch
1864 – budowa fabryki szkła
1868
- uruchomienie walcowni i kuźni w zakładach Borsiga
- budowa kopalni Ludwigsglück, późniejszej kopalni Ludwik
1871 – spis mieszkańców; Zabrze liczy 18 250 mieszkańców: Stare Zabrze 6 228, Małe Zabrze 4 723, Dorota 851, a Zaborze 6448 mieszkańców
1872
- przekształcenie huty Donnersmarcków w spółkę akcyjną
- uruchomienie stalowni w zakładach Borsiga
- wybudowanie i uroczyste poświęcenie Dużej Synagogi
1873 – utworzenie powiatu zabrskiego liczącego 2,21 mil kwadratowych i zamieszkanego przez 38 481 mieszkańców. W Zabrzu było 1117 domów
1874 – początek wydawania tygodnika Zabrzer Kreis Blatt (od stycznia)
1875 – próba uzyskania praw miejskich nie powiodła się
1880 – uruchomienie trzech pieców martenowskich o pojemności 18 t każdy
1884 – uruchomienie koksowni Jadwiga w Biskupicach
1895 (25 sierpnia) – przekazanie do użytku tramwaju parowego
1896 – powstanie Miejskiej Straży Pożarnej
1897 – uruchomienie elektrowni
1900 – otwarcie Gimnazjum im. Królowej Luizy w Zaborzu
1900–1906 – budowa drugiej państwowej kopalni Delbrück (od 1945 KWK Makoszowy)
1905 – połączenie gmin Stare Zabrze, Małe Zabrze i Dorota w jedną gminę Zabrze, liczącą 54 228 mieszkańców
1915
- luty – zmiana nazwy gminy Zabrze na Hindenburg. Nowa nazwa nawiązuje do nazwiska marszałka Paula von Hindenburga, dowódcy w zwycięskiej bitwie pod Tannenbergiem. Od 1918 r. pełna nazwa to Hindenburg O.S. (Oberschlesien) – dla odróżnienia od wschodniopruskiej gminy Hindenburg (dawniej Groß Friedrichsgraben I)
- w koksowni Jadwiga wybudowano nową baterię koksowniczą, wieżę węglową, sortownię koksu i benzolownię
1918
- październik
  - reaktywowanie Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół"
  - powstanie polskiej Straży Obywatelskiej
- grudzień – powstanie Związku Wojackiego, a następnie Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska
1919
- marzec
  - powstanie Towarzystwa Czytelni Ludowych, kierowanego przez ks. Stefana Szwajnocha
  - powstanie Towarzystwa Polek
- marzec-kwiecień – pacyfikacja przez Grenzschutz polskich strajków (zabici i ranni)
- kwiecień – powstanie Towarzystwa Oświaty na Górnym Śląsku im. św. Jacka, kierowanego przez Józefa Gołąbka
- 16-26 sierpnia – walki I powstania śląskiego
- październik – polska lista zdobywa w wyborach komunalnych 21 z 36 mandatów
1920
- przybycie żołnierzy francuskich
- maj – powstanie Towarzystwa Sportowego "Hart"
- 23 maja-16 czerwca – polski strajk szkolny
- 14 lipca – napad nacjonalistów niemieckich na artystów Opery Warszawskiej
- 19-25 sierpnia – walki II powstania śląskiego
- sierpień – powstaje chór męski "Moniuszko"
- przekształcenie zakładów Borsiga w spółkę akcyjną Borsigwerk
- listopad – powstanie Towarzystwa Śpiewu "Chopin"
1921
- 20 marca – plebiscyt na Górnym Śląsku - w Zabrzu 21233 głosów pada za Niemcami, a 14837 za Polską^[5]
- 2 maja – zdobycie przez polską Policję Górnego Śląska kopalni Zabrze
- do 4 maja – opanowanie przez powstańców w III powstaniu śląskim prawie całego miasta, a następnie opuszczenie śródmieścia na prośbę wojsk francuskich
- 26-30 maja – prowokowanie przez Niemców walk ulicznych
- 5 lipca – zakończenie III powstania
1922
- 1 października – nadanie praw miejskich
1922–1939 – podzielenie miasta na mocy wyników plebiscytu. Kończyce, Pawłów i Makoszowy znalazły się w granicach Polski, pozostałe gminy przypadły Republice Weimarskiej
1924 – budowa stadionu sportowego przy ul. Zamkowej w Biskupicach (obecnie Gwarek Zabrze)
1927
- 1 stycznia – utworzenie powiatu miejskiego z większej części powiatu zabrskiego
1935 – przebudowa placu Wolności
1938
- 9/10 listopad) – Noc kryształowa: spalenie Dużej Synagogi, zniszczenie wielu sklepów żydowskich, aresztowanie ok. 350 Żydów
- II wojna światowa – hitlerowcy utworzyli w Zabrzu filię obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu oraz obozy dla jeńców wojennych
- otwarcie Miejskiego Ogrodu Botanicznego
1945
- 24 stycznia – wkroczenie Armii Czerwonej
- 19 marca – przejęcie miasta przez administrację polską
1946 (19 maja) – przywrócenie nazwy sprzed 1915 r.
1948 (14 grudnia) – powstanie Klubu Sportowego Górnik Zabrze
1950
- 7 stycznia – powstanie pierwszego Państwowego Szpitala Klinicznego
- wiosną nastąpiło powołanie do życia Filharmonii Górniczej Związku Zawodowego Górników
1951
- 17 marca – włączenie w granice Zabrza miejscowości Grzybowice, Mikulczyce, Rokitnica, Kończyce, Makoszowy i Pawłów
1954 – włączenie w granice miasta osiedla Helenka
1956 (2 grudnia) – ukazanie się pierwszego numeru gazety miejskiej Głos Zabrza
1959 – otwarcie Domu Muzyki i Tańca
1961 – wizyta w Zabrzu majora kosmonauty Jurija Gagarina, pierwszego człowieka w kosmosie
1967 – wizyta w Zabrzu prezydenta Republiki Francuskiej generała Charles’a de Gaulle'a (część oficjalnej wizyty w Polsce)
1970–1975 – budowa osiedla Marii Skłodowskiej-Curie
1971 (23 marca) – katastrofa w kopalni Mikulczyce-Rokitnica w Rokitnicy. Zawał na poziomie 780 metrów przysypał 19 górników. Jeden z nich, Alojzy Piontek, został uratowany po siedmiu dniach
1976 – otwarcie hali widowiskowo-sportowej przy ul. Matejki
1982 – gazeta Głos Zabrza zmienia nazwę na Głos Zabrza i Rudy Śląskiej
1985 – pierwsza w Polsce udana operacja przeszczepu serca, dokonana pod kierunkiem prof. Zbigniewa Religi
1986–1991 – budowa osiedla im. Mikołaja Kopernika
1996 – ustanowienie św. Kamila patronem miasta
1998
- uruchomienie oczyszczalni ścieków Śródmieście
- otwarcie Wydziału Organizacji i Zarządzania Politechniki Śląskiej
2002
- 19 października – otwarcie estakady drogowej nad parkiem im. Poległych Bohaterów
2005
- 25 stycznia – otwarcie odcinka autostrady A4 biegnącej przez dzielnice Kończyce i Makoszowy, z węzłem Wspólna w Kończycach (na granicy z Rudą Śląską)
- 10 marca – spłonięcie zabytkowego budynku młyna przy skrzyżowaniu ul. Wolności i Brysza
- 1 lipca – połączenie Kopalni Węgla Kamiennego Makoszowy z KWK Sośnica w Gliwicach w zakład KWK Sośnica-Makoszowy
2006
- uruchomienie pierwszej części zabrzańskiej podstrefy ekonomicznej wchodzącej w skład Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej
2007
- 16 czerwca - otwarcie zabytkowej Kopalni Guido dla ruchu turystycznego na poziomach 170 m i 320 m
2008
- 4 listopada – rozpoczęcie budowy pierwszych zabrzańskich odcinków Drogowej Trasy Średnicowej
2010
- 12 maja - uroczyste otwarcie nowej siedziby Filharmonii Zabrzańskiej
- 29 październik - uroczysta iluminacja zabrzańskiego ratusza (planowane otwarcie na rok 2012)
2011
- 10 czerwca - do użytku oddano dwa odcinki Drogowej Trasy Średnicowej
- 14 września - rozpoczęcie prac modernizacyjnych, a zarazem budowy nowego stadionu im. Ernesta Pohla (Stadion Górnika Zabrze)
- 30 września - oddanie do użytku odcinka Sośnica(Gliwice)-Maciejów(Zabrze) Autostrady A1
- 22 grudnia - oddanie do użytku odcinka Maciejów(Zabrze)-Zabrze Północ(Zabrze) Autostrady A1

[edytuj] Zabytki

Zabrze – wieża ciśnień przy ul. Zamoyskiego

Zabrze – wieża ciśnień Szpitala Klinicznego przy ul. 3 Maja

W Zabrzu znajduje się wiele zabytkowych obiektów (głównie z przełomu XIX i XX wieku), takich jak zabytkowe kamienice w centrum miasta, osiedla robotnicze, obiekty sakralne itp.

Obiekty poprzemysłowe
- Wieża ciśnień przy ul. Zamoyskiego 2 z 1909 r., o wysokości 46 m, wniesiona w stylu ekspresjonistycznym
- Wieża ciśnień huty Donnersmarcka z 1871 r., z elementami neogotyku
- Wieża wyciągowa, budynek nadszybia, wagownia (obecnie portiernia) i maszynownia szybu "Maciej" z około 1910 r.
- Zabudowa kopalni "Królowa Luiza" przy ul. Wolności 402 z drugiej połowy XIX w.
- Zabudowa kopalni "Guido" (oraz wyrobiska podziemne) przy ul. 3 Maja 91 z drugiej połowy XIX w. i początku XX w.

Robotnicze osiedla mieszkaniowe
- Kolonia robotnicza Borsigwerke w dzielnicy Biskupice, wzniesiona w latach 1863–1871
- Kolonia patronacka Ballestrema, w dzielnicy Rokitnica, wzniesiona w latach 1905–1913
- Kolonia patronacka Huty Zabrze w dzielnicy Małe Zabrze, wzniesiona w latach 1903–1922
- Kolonia robotnicza na ul. Poległych Górników przy secesyjnej Kopalni Mikulczyce
- Osiedle dla robotników spółki "Preussag" w dzielnicy Zaborze, wzniesione w latach 1926–1927

Obiekty użyteczności publicznej
- Hotel Admiralspalast przy ul. Wolności 305 z lat 1924–1928, wzniesiony w stylu modernistycznym
- Budynek Muzeum Górnictwa Węglowego przy ul. 3 Maja 19, wzniesiony w latach 1874–1875
- Gmach Sądu Rejonowego (oraz więzienie) przy ul. 3 Maja 21, wzniesiony w drugiej połowie XIX wieku i rozbudowany w 1907 r., wyremontowany w 2008 r.
- Zespół zabudowy Szpitala Klinicznego Śląskiej Akademii Medycznej z drugiej połowy XIX wieku oraz lat 1900–1905 z charakterystyczną wieżą ciśnień z 1904 r.
- Budynek Poczty Głównej przy pl. Dworcowym 1, wzniesiony w latach 1909–1911 w stylu neogotyckim^{[potrzebne źródło]}
- Ratusz gminny w Mikulczycach przy ul. Tarnopolskiej 80, wzniesiony w 1902 r.

Budynki mieszkalne
- Dwór z przełomu XVIII i XIX wieku w dzielnicy Mikulczyce
- Kamienica "pod orłem" z 1912 r. przy ul. Dworcowej 9
- „Stalowy dom” przy ul. Cmentarnej, wzniesiony w 1927 r. w nowatorskiej technologii prefabrykatów stalowych

Obiekty sakralne
- Kościół pw. św. Andrzeja Apostoła przy ul. Wolności 196, wzniesiony w latach 1863–1866 w stylu neoromańskim
- Kościół pw. św. Jana Chrzciciela przy ul. Bytomskiej 37, wzniesiony w latach 1853–1858 w stylu neogotyckim, znajduje się tam krypta z ciałami niektórych członków śląskiego rodu Bellestremów^[6]
- Kościół pw. św. Anny przy ul. 3 Maja 18, wzniesiony w latach 1897–1900 w stylu neoromańskim
- Kościół pw. św. Jadwigi przy ul. Wolności 504, drewniany z 1929 r.
- Kościół pw. św. Józefa przy ul. Roosevelta 104
- Kaplica Najświętszej Marii Panny przy ul. Rolnika, wzniesiona w 1870 r., o cechach neogotyckich

Cmentarze

Cmentarz żydowski

- Cmentarz żydowski z XIX wieku przy ul. Cmentarnej
- Cmentarz ewangelicki przy ul. Okrzei
- Cmentarz przy ul. Kondratowicza

Inne obiekty
- Ruiny spichlerza z XVII w. przy ul. Trębackiej w dzielnicy Biskupice

Parowa maszyna wyciągowa kopalni "Królowa Luiza"

[edytuj] Gospodarka

W końcu stycznia 2011 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Zabrzu obejmowała ok. 8,3 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 13,4% do aktywnych zawodowo^[7].

[edytuj] Edukacja

Szkoła podstawowa nr 36, dawna szkoła dla dziewcząt

Wydział Organizacji i Zarządzania Politechniki Śląskiej (budynki A i B)

W Zabrzu znajdują się liczne placówki oświatowe:

Przedszkola:
- Przedszkola – 38 publicznych
Szkoły podstawowe:
- Szkoły podstawowe – 29 publicznych
Gimnazja:
- Gimnazja – 19 publicznych
Licea ogólnokształcące:
- Licea ogólnokształcące – 9 publicznych
Szkoły niepubliczne:
- Zespół Szkół Katolickich – szkoła podstawowa, gimnazjum i liceum
Szkoły policealne:
- Policealne Studium Zawodowe Zabrzańskiego Centrum Kształcenia Ogólnego i Zawodowego
- Policealne Studium Zawodowe Zespołu Szkół Ekonomiczno-Usługowych
- Policealne Studium Zawodowe Zespołu Szkół Spożywczych
- Policealna Szkoła eCollege
- Szkoła Policealna Województwa Śląskiego w Zabrzu
Szkoły zawodowe:
- Szkoły zawodowe – 6 publicznych
- Medyczne Studium Zawodowe nr 1 im. prof. Antoniego Cieszyńskiego
- Medyczne Studium Zawodowe nr 2
- Szkoła zawodowa – publiczna nr 4,
Szkoły wyższe:
- Śląski Uniwersytet Medyczny – Wydział Lekarski i Oddział Stomatologiczny
- Politechnika Śląska – Wydział Organizacji i Zarządzania
- Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych – pod opieką naukową Uniwersytetu Śląskiego, Wydział Filologiczny
- Szkoła Wyższa im. Bogdana Jańskiego – Wydział Zamiejscowy w Zabrzu
Inne placówki:
- Liceum Plastyczne i Ogólnokształcąca Szkoła Sztuk Pięknych (jako Zespół Szkół nr 18)
- Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia im. Stanisława Moniuszki – szkoła publiczna
- NCKU Wszechnica Zabrzańska – Uniwersytet Otwarty i Centrum Kształcenia Ustawicznego

W mieście znajdują się również placówki oświatowe innego typu: szkoły sportowe, szkoły nauki języków obcych, centra kultury itp.

[edytuj] Kultura i rozrywka

Zabrze – Teatr Nowy im. Gustawa Morcinka

Teatry:

Teatr Nowy im. Gustawa Morcinka

Sale koncertowe:

Kina:

Multikino (13 sal)
Kino Roma - najstarsze kino na Śląsku^[8]

Domy kultury:

Miejski Ośrodek Kultury

Kluby:

CK Wiatrak – Niezależne Centrum Kultury Alternatywnej
Planet Club Zabrze
Klub Muzyczny OffSide
Klub Muzyczny VIP

Inne placówki:

Miejska Biblioteka Publiczna im. Jerzego Fusieckiego

[edytuj] Muzea

Muzea:
- Muzeum Miejskie
- Muzeum Górnictwa Węglowego

Skanseny:
- Skansen górniczy "Królowa Luiza"
- Skansen podziemny "Guido"

Galerie:

Galeria Cafe Silesia, Zabrze ul. 3-go Maja 6
Galeria Zmiękczalnia, Zabrze ul. Wolności 410

[edytuj] Media

Telewizja

TVZ - Telewizja Zabrze

Prasa

Dziennik Zachodni Tygodnik miejski

[edytuj] Rekreacja

Miejski Zakład Kąpielowy

Ogród Botaniczny

Parki:

Park leśny im. Powstańców Śląskich
Park leśny im. Witolda Pileckiego (dawniej gen. Karola Świerczewskiego)
Park im. Poległych Bohaterów
Park im. Tadeusza Kościuszki
Park Hutniczy
Park Rodzinny
Park im. Jana Pawła II
Park im. Wincentego Pstrowskiego

Kąpieliska:

Miejski Zakład Kąpielowy
Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji – Kąpielisko Leśne

Inne:

Miejski Ogród Botaniczny
Cmentarz Żydowski na Zandce

[edytuj] Turystyka

Przez Zabrze przebiegają szlaki turystyczne:

Znakowane:

Pozostałe:

[edytuj] Sport

Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w Zabrzu.

Zabrzańskie kluby sportowe:

Górnik Zabrze
Gwarek Zabrze – klub piłkarski, dwukrotny mistrz Polski juniorów starszych (2003 i 2006) oraz mistrz juniorów młodszych (2002), utworzony został 12 czerwca 1974 roku, poza drużynami w ligach juniorskich klub posiada drużynę występującą w sezonie 2007/2008 w lidze okręgowej seniorów.
Walka Zabrze
Piast Pawłów
Stal Zabrze
Sparta Zabrze
Gazobudowa Zabrze – klub piłkarski grający obecnie w klasie okręgowej, grupie katowickiej IV.

Klub powstał w 1956 w Bytomiu pod nazwą "Lechia". W 1958 roku klub przeniósł siedzibę do Zabrza i zmienił nazwę na Klub Sportowy "Gazobudowa", a następnie został włączony do rozgrywek piłkarskiej C-klasy. Pierwsze mecze rozgrywane były na boisku "Linodrutu", a następne na stadionie przy ul. Hagera w Zabrzu.

UKS 14 Zabrze – uczniowski klub lekkoatletyczny z siedzibą w SP 14 w Zabrzu.
Społem Zabrze – klub piłkarski grający obecnie w A-klasie
MKS Zaborze – Młodzieżowy Klub Sportowy
KKS Zabrze – I-ligowy klub piłki nożnej kobiet
MKS Zabrze – koszykówka młodzieżowa
Studio Tańca "SZOK"
Zespół Taneczny "MAK"
NMC POWEN Zabrze – zespół piłki ręcznej znajdujący się obecnie w PGNiG Superlidze
UKS Spartakus Zabrze – uczniowski klub sportowy; siatkówka i koszykówka
UKS Quo Vadis Makoszowy – uczniowski klub piłkarski

[edytuj] Wspólnoty religijne

Osobny artykuł: Kościoły w Zabrzu.

Zabrze – Kościół św. Józefa

Zabrze – Kościół św. Anny

Zabrze – Ewangelicki Kościół Pokoju

Katolicyzm – Obszar miasta podzielony jest pomiędzy 19 parafii rzymskokatolickich należących do diecezji gliwickiej oraz 3 parafie archidiecezji katowickiej. W mieście znajdują się siedziby 2 dekanatów Zabrze oraz Zabrze-Mikulczyce, 3 parafie należą do dekanatu dekanatu Kochłowice, a jedna parafia należy do dekanatu Bytom-Miechowice.
Protestantyzm:
Świadkowie Jehowy^[9]:
- 5 Sal Królestwa

[edytuj] Transport

[edytuj] Miejski

Komunikacja miejska w Zabrzu organizowana jest przez KZK GOP. W jego skład na terenie miasta wchodzi 6 linii tramwajowych (1, 3, 4, 5, 17N, 18N) oraz 25 linii autobusowych (6, 7, 14, 23, 32, 47, 81, 83, 86, 89, 111, 156, 198, 199, 234, 250, 270, 280, 286, 617, 659, 720, 840, 870, 932). Dane na dzień 24.06.2011r.

[edytuj] Drogowy

Drogi Wojewódzkie:

Drogi Krajowe:

Drogi Europejskie:

trasa europejska E40

Autostrady:

autostrada A4 – węzeł "Wspólna"
autostrada A1 – węzeł "Maciejów" (zachodni) "Wieszowa" (północny)

[edytuj] Kolejowy

Dworzec PKP Zabrze (główny) przy linii kolejowej E30

[edytuj] Administracja

Zabrze jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miejskiej w Zabrzu 25 radnych^[10]. Organem wykonawczym samorządu jest prezydent miasta, którym obecnie jest Małgorzata Mańka-Szulik.

Miasto jest członkiem: Górnośląskiego Związku Metropolitalnego, Śląskiego Związku Gmin i Powiatów i Związku Miast Polskich.