Zaburzenia schizotypowe

Zaburzenie typu schizofrenii (schizotypowe)
ICD-10 F21
Schizotypowe zaburzenie osobowości
DSM-IV 301.22
MeSH	D012569

Zaburzenia schizotypowe (zaburzenia typu schizofrenii, osobowość schizotypowa, schizotypia) – kategoria diagnostyczna obejmująca zaburzenia cechowane długotrwałym przebiegiem o trudnym do uchwycenia początku (co zbliża je do zaburzeń osobowości) oraz obrazem klinicznym charakteryzującym się uderzającą niezwykłością (np. ekscentrycznością, czasami dziwacznością) przeżyć i zachowań, przypominających typowe objawy schizofrenii, w którym występuje wzorzec zachowań zdominowany społecznymi i interpersonalnymi deficytami naznaczonymi silnym dyskomfortem i ograniczoną zdolnością do zawierania bliskich znajomości i utrzymywania związków z innymi. Występuje u około 3% populacji. Jako nowa kategoria diagnostyczna została wprowadzona w ICD-10.

Objawy

Osobowość schizotypową charakteryzują: poczucie, że jest się przedmiotem szczególnej uwagi – że wszystko odnosi się do nas; duża koncentracja na sobie; myślenie magiczne; dziwaczne doznania percepcyjne; niekonsekwentne i nielogiczne zachowania, myślenie oraz mowa; częste gubienie wątku i kwieciste wypowiedzi; przy dużej wewnętrznej wrażliwości wyrażanie uczuć jest ograniczone, co powoduje pozorny chłód emocjonalny i dystans uczuciowy; doszukiwanie się we wszystkim ataku na siebie; wycofanie się z kontaktów społecznych z powodu lęku; przejściowo mogą występować objawy psychotyczne.

Osobowość schizotypowa i schizoidalna są do siebie podobne. Obie charakteryzują się brakiem chęci przebywania z ludźmi, lecz w przypadku osobowości schizoidalnej jest to spowodowane preferencją samotnictwa, natomiast w przypadku osobowości schizotypowej – pomimo silnej potrzeby bliskości – lękiem.

Kryteria diagnostyczne DSM-IV

• idee odniesienia (ideas of reference) z wyłączeniem złudzeń odniesienia (delusions of reference – podobne do idei odniesienia, ale ludzie cierpiący z powodu złudzeń odniesienia wierzą, że są one prawdziwe)
• dziwne wierzenia lub myślenie magiczne, które wpływają na zachowanie i są niezgodne z normami danej kultury (np. zabobony, wiara w jasnowidztwo, a w wypadku dzieci i nastolatków dziwaczne fantazje i zainteresowania)
• niezwykłe doświadczenia zmysłowe, z uwzględnieniem złudzeń fizjologicznych
• dziwne myślenie i mowa (np. niejasne, szczegółowe, metaforyczne, kunsztowne lub stereotypowe)
• podejrzliwość lub paranoidalne poglądy (paranoid ideation)
• niewłaściwy afekt (inappropriate affect– typ afektu reprezentujący niezwykłą emocjonalną ekspresję, która nie koresponduje z treścią tego, co zostało powiedziane lub pomyślane) lub ograniczony afekt (constricted affect – umiarkowane obniżenie zakresu i intensywności ekspresji emocjonalnej)
• zachowanie lub wygląd, które są dziwne, ekscentryczne albo osobliwe
• brak bliskich przyjaciół lub powierników innych niż krewni pierwszego stopnia
• nadmierny lęk społeczny, który nie znika wraz z zacieśnianiem znajomości i kojarzy się raczej z paranoicznymi lękami, niż z negatywnymi sądami na swój temat

Kryteria diagnostyczne ICD-10

• 3-4 cechy powinny być obecne przez minimum 2 lata
• niedostosowany i ograniczony afekt (osoba wydaje się chłodna i oddalona)
• dziwne, ekscentryczne lub niezwykłe zachowanie albo wygląd
• słaby kontakt z innymi i skłonność do społecznego wycofywania się
• dziwne przekonania i magiczne myślenie wpływające na zachowanie i niespójne z normami kulturowymi
• podejrzliwość i nastawienia paranoidalne
• natrętne iluminacje bez wewnętrznego oporu, często o treści dysmorfofobicznej, seksualnej lub agresywnej
• niezwykłe doświadczenia percepcyjne z włączeniem iluzji somatosensorycznych (cielesnych) lub innych, depersonalizacja i derealizacja
• puste, rozwlekłe, metaforyczne, nadmiernie wypracowane lub stereotypowe myślenie, przejawiające się dziwacznymi wypowiedziami lub w inny sposób, bez większego rozkojarzenia
• niekiedy przemijające epizody quasi-psychotyczne z nasilonymi iluzjami, omamami słuchowymi lub innymi oraz myślami podobnymi do urojeń, zwykle występujące bez udziału czynników zewnętrznych

Pytania pomocnicze w diagnozie:

• Czy wierzy pan/pani, że ma szósty zmysł, który pozwala przewidzieć to czego nie wiedzą inni?
• Czy często widzi pan/pani aurę pola energetycznego wokół ludzi?

Przy diagnozowaniu należy zwrócić szczególną uwagę na wykluczenie schizofrenii oraz innych zaburzeń, np. łagodniejszych form całościowych zaburzeń rozwoju, takich jak spektrum autyzmu.

Bibliografia

• Jacek Wciórka: Zaburzenia schizotypowe. W: Bilikiewicz A, Pużyński S, Rybakowski J, Wciórka J (red.): Psychiatria. Tom II. Psychiatria kliniczna. Wrocław: Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, 2002, s. 299-306. ISBN 83-87944-72-6. 

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.