Zamek w Melsztynie

Zamek w Melsztynie
nr rej. KBS 11-Be/4/Kr/36 z 26.03.1936 oraz A-3 z 2.04.1968
Ruiny wieży zamkowej z końca XIV wieku
Miejsce	Melsztyn
Rejestr	KOBiDZ
Wpisany do rej. zabytków	26 marca 1936, 2 kwietnia 1968
49°52′10″N 20°46′17″E
Multimedia w Wikimedia Commons

Zamek w Melsztynie – ruiny zamku na wzgórzu nad Dunajcem we wsi Melsztyn w powiecie tarnowskim w województwie małopolskim.

Historia

Budowę zamku w Melsztynie rozpoczął w 1347 roku kasztelan krakowski Spicymir herbu Leliwa.

Widok ruin zamku w Melsztynie i doliny Dunajca

Od XIV wieku do początku XVI wieku zamek był rezydencją potężnego rodu Leliwitów Melsztyńskich, w tym Spytka II z Melsztyna i Spytka III z Melsztyna; w XV wieku był ośrodkiem ruchu husyckiego w Polsce. W 1511 roku, sprzedany wraz z otaczającymi go dobrami przez Jana Melsztyńskiego, przeszedł w ręce Jordanów, w 1558 został własnością Taszyckich, w 1597 roku Zborowskich, w 1601 roku Tarłów, a w 1744 roku Lanckorońskich, w których rękach pozostawał do końca XIX wieku.

Zamek, pierwotnie gotycki, przebudowany w XVI wieku przez Jordanów na rezydencję magnacką w stylu renesansowym, obronił się przed wojskami Karola Gustawa w czasie wojen szwedzkich i uległ zniszczeniu w czasie konfederacji barskiej. W 1771 roku został najpierw zajęty przez konfederatów, a później zdobyty, splądrowany i spalony przez wojska rosyjskie. Od tamtej pory pozostaje w ruinie. W latach 1879-85 pozostałości zamku zostały zabezpieczone jako trwała ruina dzięki staraniom Karola Lanckorońskiego; wcześniej były rozbierane na kamień budowlany; w 1848 roku zabroniły tego władze austriackie. Do 2008 roku formalnym właścicielem zamku były Lasy Państwowe, które traktowały ruiny jako zwykły teren leśny, w związku z czym stan ruin szybko się pogarszał. W 2008 roku z inicjatywy gminy Zakliczyn zamek został przekazany gminie, co umożliwiło rozpoczęcie zabezpieczenia ruin.

Melsztyn w sztuce i literaturze

Ruiny zamku w Melsztynie są tematem rysunków Jana Matejki, Napoleona Ordy i Macieja Bogusza Stęczyńskiego. Opis zamku w Melsztynie znajduje się w Dzienniku podróży do Tatrów (1832) poety romantycznego Seweryna Goszczyńskiego.

Legendy

Według legendy lochy zamku miały się ciągnąć pod Dunajcem aż do odległego o 3 kilometry klasztoru w Zakliczynie; w lochach tych znajdowały się ponoć „stajnie podziemne”, służące jako kryjówki przed nieprzyjacielem, i ukryto w nich ogromne skarby.

Pozostałości muru obronnego wzniesionego w XVI wieku

Inna legenda głosi, że na drodze prowadzącej do zamku czasem pojawia się widmowa postać rycerza w zbroi, jadącego wolno z rozwianym proporcem, i daje się słyszeć przybliżający się tętent kopyt oddziału jeźdźców; jest to duch Spytka III z Melsztyna, poległego w 1439 roku bitwie pod bitwie pod Grotnikami.

Zobacz też

• Melsztyn
• Zamki nad Dunajcem

Bibliografia

1. A. B. Krupiński, Gniazdo rodu Leliwitów - zamek w Melsztynie, Muzeum Okręgowe w Tarnowie, Tarnów 1982
2. G. Leńczyk, Katalog grodzisk i zamczysk z terenu Małopolski, Muzeum Archeologiczne w Krakowie, Kraków 1983
3. A. Marciniak-Kajzer, "Zamek Melsztyn i jego wieże", [w:] Archaeologia Historica Polona, t. 12, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń 2002
4. J. Marszałek, Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach, Wydawnictwo Stanisław Kryciński, Warszawa 1993
5. K. Moskal, Leliwici z Melsztyna i ich zamki, Wydawnictwo Koliber, Nowy Sącz 2007
6. M. Sandozówna, Melsztyn i jego okolice, Macierz Polska, Lwów 1911 [2]
7. M. Szope, Grodziska i zamczyska województwa tarnowskiego, Muzeum Okręgowe w Tarnowie, Tarnów 1981

Linki zewnętrzne

• Strona o zamku w Melsztynie
• Opis zamku w Melsztynie na stronie Zamki Polskie
• Opis i historia zamku w haśle Melsztyn w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VI (Malczyce – Netreba) z 1885 r.