Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyNa mapach:
Zapora Vajont – zapora wodna w Dolomitach w regionie Friuli-Wenecja Julijska w północnych Włoszech (ok. 100 km na północ od Wenecji). Wybudowana w latach 1956-61 na rzece Vajont, dopływie Piawy. Znana w związku z największą w historii katastrofą zapory wodnej, która wydarzyła się w 1963 r.
Spis treści |
Lekka, łukowa zapora jest dziełem inżyniera Carlo Semenzy, związanego ze słynnym włoskim laboratorium zapór wodnych w Bergamo. Mierzy 264,6 m wysokości, 27 m szerokości (grubości) u podstawy i 3,4 m na szczycie. Pojemność zbiornika powyżej zapory wynosiła 168,715 mln m³, a objętość betonu użytego do budowy ściany zapory - 360 tys. m³. W chwili ukończenia budowy była najwyższą zaporą wodną na świecie: należał do niej absolutny rekord piętrzenia wody, wynoszący 261,60 m.
Zapora została posadowiona na zwięzłych wapieniach dolomitowych wieku jurajskiego. Kierownictwo SADE (Società Adriatica di Elettricità), spółki budującej zaporę podało do wiadomości publicznej, że geologia wąwozu została dokładnie rozpoznana, a badania wykazały, że formy krasowe nie stanowią tu poważnego niebezpieczeństwa. W celu zahamowania infiltracji pod stopą fundamentową i przyczółkami wykonano odpowiednie ekrany wodoszczelne.
Zapewne dogodne warunki posadowienia samej zapory spowodowały, że zbagatelizowane zostały niektóre obserwacje geologiczne na zboczach zbiornika. Jeszcze przed spiętrzeniem wody, 4 listopada 1960 r., nastąpiło pierwsze osunięcie części zbocza. Przeprowadzone wówczas dokładniejsze badanie tego fragmentu zbocza wykazało, że jest ono zbudowane z wapieni, dolomitów i skał krzemionkowych, poprzekładanych łupkami, sprzyjającymi powstawaniu stref ześlizgu. Usunięto gruz z doliny, a feralny odcinek zbocza utrwalono zastrzykami cementowymi. Zdarzenie to pokazało, że kalkulacje ekspertów spółki nie były dokładne i trzeba się liczyć z możliwym zagrożeniem dla doliny.
We wrześniu 1963 r. nastąpiły w regionie silne opady deszczu. Namoknięte warstwy łupków z każdym dniem traciły zwięzłość i stanowiły coraz lepszą warstwę poślizgową. Na dziesięć dni przed katastrofą stwierdzono uaktywnienie się procesów spełzywania gruntu, które osiągnęło szybkość 41 cm na dobę. Po dłuższych wahaniach nadzór zapory zdecydował się na otwarcie upustów i odprowadzenie części wody. Do chwili katastrofy poziom lustra wody obniżono zaledwie o 23 m.
9 października 1963 r. o godzinie 22.39 doszło do katastrofy. Z namokniętego wodą zbocza Monte Toc, na szerokości blisko 3 km, do zbiornika powyżej zapory zjechało z prędkością 110 km/h 240-270 mln m³ skał, ziemi, drzew. Przy wysokim stanie wody w zbiorniku spowodowało to jej spiętrzenie i powstanie dwóch fal powodziowych. Jedna zniszczyła szereg przysiółków na zboczach po przeciwnej stronie zbiornika i powyżej niego. Druga przelała się przez koronę zapory. W wyniku tego powstała fala 70-metrowej wysokości, która pędząc wąską doliną poniżej zapory z prędkością blisko 100 km/h zrównała z powierzchnią ziemi miejscowości Pirago, Rivalta, Villanova, Faè i położoną u wylotu doliny Vajont miejscowość Longarone, zabijając 1909 osób (według niektórych źródeł było około 2000 ofiar). Sama zapora nie uległa większemu zniszczeniu. Zbiornik Vajont został wypełniony gruzem skalnym do wysokości 175 m i tym samym stracił większość swych własności retencyjnych.
W 2001 powstał film o tragedii zapory Vajont pod tytułem "Vajont, La diga del disonore".
