Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (ZCZW) – struktura administracji cywilnej na terenach północno-wschodnich II RP na chwilę wcześniej zajętych przez Wojsko Polskie. Organ ten został powołany przez Generalnego Komisarza Cywilnego ustanowionego przez dekret z 19 lutego 1919 a podlegającego Naczelnemu Dowódcy Wojsk Polskich.
28 maja 1919 r. utworzono powiat miejski w Wilnie [1].
7 czerwca 1919 r. utworzono okręgi Brzeski (z siedzibą w Brześciu Litewskim) i Wileński (z siedzibą w Wilnie), oraz Zarząd Powiatów Wołyńskich (z tymczasową siedzibą w Kowlu)[2].
9 września 1919 r. w miejsce Zarządu Powiatów Wołyńskich utworzono Okręg Wołyński z siedzibą w Kowlu, w skład którego weszły powiaty: włodzimierski, kowelski, łucki, dubieński, rówieński, krzemieniecki, ostrogski, zasławski i zwiahelski[3].
15 września 1919 r. utworzono Okręg Miński, w skład którego weszły powiaty: miński, słucki, bobrujski, borysowski i ihumeński[4].
23 października 1919 r. do Okręgu Wileńskiego przyłączono powiat brasławski[5].
6 listopada 1919 r. do Okręgu Wileńskiego przyłączono powiat dziśnieński (z tymczasową siedzibą w Głębokiem), a do Okręgu Brzeskiego powiat mozyrski (z tymczasową siedzibą w Żytkowiczach)[6].
20 listopada 1919 r. przeniesiono siedzibę Okręgu Wołyńskiego z Kowla do Łucka[7].
17 stycznia 1920 r. rozkazem Naczelnego Wodza Wojsk Polskich, wyodrębniono z niego Zarząd Cywilny Ziem Wołynia i Frontu Podolskiego z dotychczasowego Okręgu Wołyńskiego i ziem przyległych[8].
9 lutego 1920 r. utworzono powiat lepelski z terenów powiatów lepelskiego i połockiego z tymczasową siedzibą w Kubliczach, który wszedł w skład Okręgu Mińskiego[9].
10 kwietnia 1920 r. do powiatu mozyrskiego przyłączono tymczasowo zajętą przez wojska polskie część powiatu rzeczyckiego[10].
1 czerwca 1920 r. rozkazem Naczelnego Wodza Wojsk Polskich z dnia 29 maja 1920 r. bezpośredni nadzór nad tą strukturą objął Rząd RP[11].
ZCZW faktycznie przestał istnieć z chwilą zajęcia tych ziem przez bolszewików latem 1920 a formalnie zlikwidowano go 9 września 1920[12].
Od 19 lutego do 5 maja 1919 r. Komisarzem Generalnym Cywilnym Ziem Wschodnich był Ludwik Kolankowski[13][14]. Rozkazem Naczelnego Wodza Wojsk Polskich z dnia 15 kwietnia 1919 r., Komisarzem Generalnym Ziem Wschodnich mianowany został Jerzy Osmołowski[15].
|
|||||