Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
|
|||
 Pętla tramwajowa na Zaspie, po prawej Młyniec |
|||
| Status | część miasta | ||
| Założono | XII-XIII w. | ||
| W granicach Gdańska | 1914 | ||
| Powierzchnia | 3,21 km² | ||
| Ludność (2004) • liczba ludności • gęstość |
29 342 9141 os./km² |
||
Położenie na planie Gdańska |
|||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||
Zaspa (kaszb. Zaspa, niem. Saspe)[1] – część Gdańska, położona w północnym rejonie miasta, pomiędzy Wrzeszczem, Przymorzem a Brzeźnem.
Spis treści |
Obecnie Zaspa dzieli się na dwie gęsto zaludnione dzielnice:
Obszar zbliżony do zajmowanego przez te dzielnice nazywany jest współcześnie Zaspą.
Pierwotnie, Zaspą określało się duży obszar położony na wydmach, ale nie sięgający do wód Zatoki Gdańskiej. Morfogenetycznie, tereny Zaspy rozciągały się od Letnicy przez południowe Brzeźno, północny Wrzeszcz i Rozstaje do wschodniej części Przymorza Wielkiego. Całość osadnictwa była skupiona wokół prawie nieistniejącego dziś już Jeziora Zaspa.
Pierwsze wzmianki o wsi Zaspa pochodzą z przełomu XII i XIII, kiedy to Zaspą nazywano wyłącznie osadę znajdującą się na zachodnim brzegu Jeziora Zaspa. Z biegiem lat wieś rozrastała się zyskując nowe grunty, a w XV wieku znalazła się w posiadaniu klasztoru Cystersów w Oliwie.
W 1773 Zaspa stała się niezależna od klasztoru, lecz nadal administracyjnie należała do Oliwy. Dopiero w 1877 weszła w skład powiatu Gdańskiego jako wieś gminna. Nie nosiła jednak takiego miana zbyt długo, bo już w 1914 została przyłączona w granice administracyjne miasta Gdańska.
W 1829 roku wojsko pruskie zakupiło od władz miejskich za sumę 8615 talarów tereny położone na północ od dzisiejszej ul. Kościuszki. Utworzono tu Wielki Plac Ćwiczeń (Grosse Exercierplatz). Służył on oddziałom pruskim z całego gdańskiego garnizonu za miejsce musztry, parad i manewrów. Korzystali z niego m.in. słynni "Czarni Huzarzy" (kawalerzyści z 1. Pułku Przybocznego Huzarów nr 1 zwani byli też Huzarami Śmierci - niem. Totenkopfhusaren, czyli dosł. Huzarami Trupiej Główki), którzy od 1859 r. stacjonowali w pobliskich koszarach we Wrzeszczu. Wkrótce stali się oni wraz z dalszymi oddziałami kawaleryjskimi stałymi użytkownikami Placu w związku z budową w latach 1893-1902 potężnego zespołu koszarowego, który istnieje do dziś (aktualnie[kiedy?] przebudowywany na osiedle mieszkaniowe)[2].
W latach 1908-1910 powstała w prostokącie pomiędzy dzisiejszymi ulicami Ciołkowskiego-Burzyńskiego-Jana Pawła II-Kombatantów (w przybliżeniu teren zajmowany dziś przez Centrum Handlowe "Lotnia", boisko i szkołę podstawową nr 48) strzelnica (niem. Schießstände)[3].
Jeszcze przed I wojną światową przestrzeń Wielkiego Placu Ćwiczeń wykorzystywano również jako miejsce międzylądowań pierwszych samolotów wojskowych, jak również sterowców (np. sterowca typu Schütte-Lanz w lipcu 1913 roku).
1 marca 1914 roku na lotnisku otwarto szkołę pilotów.
Po zakończeniu I wojny światowej, mocą decyzji z 31 lipca 1921 roku, teren Grosse Exercierplatz obejmujący obszar południowej Zaspy i wsi Młyniec został włączony w granice nowo utworzonego Wolnego Miasta Gdańska[2].
W związku z demilitaryzacją utworzono pierwsze lotnisko cywilne na terytorium dzisiejszej Polski, noszące nazwę port lotniczy Gdańsk-Wrzeszcz. Zajmowało ono obszar północnej części placu manewrowego (z wyjątkiem najbliższego otoczenia pobliskiej linii kolejowej, które zostało przydzielone Polsce). Pozostała część placu - przeznaczona została pod rozbudowę osiedla mieszkaniowego. W okresie przejściowym na terenie tym stacjonowała m.in. jednostka powietrzna gdańskiej policji (niem. Flugwache der Schutzpolizei). Ostatecznie do wiosny 1922 roku uregulowano wszystkie kwestie własnościowe oraz przeprowadzono niezbędne prace związane z powstaniem lotniska cywilnego, którego administratorem został Senat Wolnego Miasta. Uroczyste poświęcenie nowego portu lotniczego nastąpiło 18 czerwca 1923 roku. Pierwszy budynek dworca lotniczego został wybudowany równolegle do linii kolejowej, w bezpośredniej bliskości wiaduktu.
W latach 30. rozbudowano lotnisko (w 1934 r. w podziemiach cywilnego dworca lotniczego urządzono pierwszy w Gdańsku schron przeciwlotniczy) i uruchomiono nocne loty. Urządzenia, hangary i budynki zostały zniszczone w 1945 roku w wyniku nalotów zachodnich aliantów i odbudowane po wojnie.
W marcu 1945 roku strzelnica na Zaspie odegrała pewną rolę w obronie przeciwko zmierzającemu od strony Sopotu natarciu radzieckiemu. Została obsadzona skromną załogą i nazwana Małą Twierdzą Strzelnica (niem. Kleine Festung Schießstand). Do dziś nie zachowały się żadne pozostałości strzelnicy.
W roku 1974 z powodu rozbudowy miasta, konieczności wydłużenia pasa startowego dla samolotów odrzutowych oraz problemów, jakie stwarzała bliskość linii kolejowej, lotnisko zostało zastąpione przez port lotniczy Gdańsk-Rębiechowo.
Od czasu zlikwidowania lotniska do pierwszej połowy lat 80. XX wieku trwała budowa blokowisk Zaspa-Młyniec i Zaspa-Rozstaje.
Na Rozstajach do dziś znajduje się Cmentarz Ofiar Hitleryzmu, w którym chowano w czasie II wojny światowej więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Stutthof w Sztutowie oraz poległych obrońców Poczty Gdańskiej. Spoczywają tu także pomordowani kolejarze i celnicy z Szymankowa oraz działacze polscy Wolnego Miasta Gdańska zamordowani w Wielki Piątek 22 marca 1940 r. w obozie Stutthof.
12 czerwca 1987 Jan Paweł II odprawił mszę świętą na terenie parku nazwanego później jego imieniem. Elementy ołtarza papieskiego znajdują się w kościołach pw. św. Kazimierza (Młyniec) oraz pw. Opatrzności Bożej (Rozstaje). Miejsce, w którym stał ołtarz autorstwa Mariana Kołodzieja upamiętnione zostało doraźnie poprzez umieszczenie jeszcze w latach 1980. kilkutonowego głazu, który jednak wkrótce zniknął, wywieziony przez "nieznanych sprawców".
28 sierpnia 1991 r. robotnicy wykonujący wykopy pod budowę oddziału Banku Gdańskiego (między ulicą Burzyńskiego a aleją Jana Pawła II) natrafili w okolicy dawnego kulołapu strzelnicy na zbiorowy grób 38 pocztowców polskich, ujawniając tym samym nieznane dotąd miejsce egzekucji obrońców Poczty Polskiej. Miejsce to upamiętnia kamienny pomnik. Ekshumowane szczątki zostały ponownie złożone na znajdującym się w pobliżu Cmentarzu Ofiar Hitleryzmu.
Mimo wcześniejszej przynależności do Oliwy, obecnie Zaspa - jako jednostka morfogenetyczna - zaliczana jest do okręgu historycznego Port. Inną jednostką morfogenetyczną jest współczesna część Zaspy - Młyniec, należący do okręgu historycznego Oliwa.
Zaspa dodatkowo dzieli się na następujące podjednostki:
Linię podziału między Zaspą-Młyniec a Zaspą-Rozstaje stanowi al. Rzeczypospolitej. Droga ta biegnie w ciągu, w większości dwupasmowej trasy łączącej Śródmieście i Wrzeszcz z dzielnicami Dolnego Tarasu, czyli m.in. z Zaspą.
Przez Zaspę przebiega także inna dwupasmowa droga - al. Jana Pawła II prowadząca z Brzeźna do Strzyży Górnej. Jest najbardziej charakterystyczną trasą w tej części miasta. Znajdują się przy niej:
Przez al. Rzeczypospolitej biegnie linia tramwajowa, z której korzystają tramwaje nr 2, 4, 8 i 11.
Zaspa ma dobrą komunikację autobusową z Przymorzem, Brzeźnem oraz Wrzeszczem.
Na Zaspie-Młyniec znajduje się przystanek trójmiejskiej SKM - Gdańsk Zaspa (do 1973 r. noszący nazwę Gdańsk Lotnisko). Ciekawostką jest fakt, że istnieje również inny przystanek SKM - Gdańsk Zaspa Towarowa (do 1973 r. noszący nazwę Gdańsk Zaspa), leżący na "bocznej", nieużywanej, linii SKM Gdańsk Główny - Gdańsk Nowy Port. Znajduje się on na terenie dzielnicy Letnica, ale jego nazwa pochodzi jeszcze z czasów, kiedy Zaspą nazywano tereny na zachód od Letnicy, w bliskości istniejącego wówczas Jeziora Zaspa.
|
||||||||
