Zbór

Zbór – określenie stosowane m.in. w Polsce, Czechach (czes. sbor) i na Białorusi (biał. збор) w odniesieniu do lokalnej wspólnoty wiernych kościołów protestanckich (gmina, zgromadzenie, kongregacja) oraz niektórych ugrupowań nieprotestanckich, historycznie wywodzących się z protestantyzmu oraz przez np. Świadków Jehowy.

Znaczenie

Słowo zbór (znaczenie współczesne - zgromadzenie) jest zbliżone znaczeniem do słowa wspólnota i oznacza wiernych podstawowej jednostki organizacyjnej danego Kościoła protestanckiego. Członków zboru określa się mianem zborowników. Na czele zboru stoi zwykle pastor lub rada starszych. W zależności od eklezjologii danego wyznania zbór jest postrzegany jako odpowiednik katolickiej parafii lub diecezji (w znaczeniu kościoła partykularnego).

Użycie

Budynek (kościół)

W kontaktach z przedstawicielami wyznań protestanckich niepoprawne jest używanie słowa zbór dla oznaczenia budynku (kościoła lub kaplicy - określanych też jako dom modlitwy) jako miejsca kultu. Takie nazewnictwo ma korzenie jeszcze w czasach dawnych waśni międzywyznaniowych, kiedy to katolicy odmawiali świątyniom protestanckim rangi miejsca świętego, a więc i przysługującego takiemu miejscu określenia kościół. Niemniej wyraz zbór jako świątynia protestancka funkcjonuje w publikacjach historycznych oraz we współczesnych słownikach języka polskiego i jest często stosowane w mowie potocznej. Bywa też używany w takim znaczeniu także przez samych protestantów. (Oficjalnie ta nazwa dla budynku jest używana przez Czechosłowacki Kościół Husycki). W kręgach ewangelikalnych spotyka się często niechęć do określania budynków zborowych mianem "zborów", która ma podłoże teologiczne. Wynika ona z akcentowania faktu, że zborem (kościołem) w znaczeniu biblijnym jest wspólnota wierzących, nie zaś dom modlitwy, w którym się ona spotyka.

Lokalna wspólnota wiernych

W odniesieniu do podstawowej jednostki administracyjnej, Kościoły ewangelickie (m.in. luterańskie) posługują się także terminem parafia (przy czym pojęcie zbór ma charakter szerszy, gdyż odnosi się również do filiałów), natomiast Kościoły ewangelikalne (np. baptyści czy zielonoświątkowcy) konsekwentnie stosują określenie zbór zarówno w życiu wewnętrznym społeczności, jak również w dokumentach prawnych.

Nazwy zborów

Praktyka nazywania zborów (w znaczeniu lokalnej wspólnoty wiernych) jest w protestantyzmie powszechna i w kościołach ewangelikalnych stanowi odpowiednik katolickiej praktyki nadawania parafii wezwania w celu identyfikacji. Nie oznacza to jednak powierzenia zboru opiece patrona, ani też nie ma związku z innym przejawem kultu świętych. Zazwyczaj nazwy zborów nie pochodzą od imion ludzi, ale wywodzą się od pojęć biblijnych. Nazwy zborów, ze względu na pochodzenie, podzielić możemy m.in. na:

Pojęcia biblijne w językach oryginalnych

• „koinonia”
• „filadelfia”
• „eklezja”
• „maranatha”

Miejsca i miejscowości biblijne

• „Nazaret”
• „Betlejem”
• „Emaus”
• „Jerozolima”
• „Betesda”

Inne pojęcia i związki

• „droga sprawiedliwych”
• „dom Boży”

Zbór u Świadków Jehowy

Świadkowie Jehowy mianem zboru w szerszym znaczeniu nazywają ogół Świadków Jehowy ze wszystkich krajów świata - ogólnoświatowy zbór, a w węższym znaczeniu: lokalne zgromadzenie wyznawców (jednostka podziału administracyjnego). W tym drugim znaczeniu każdemu zborowi przewodzi grono starszych zboru. Nazwa zboru najczęściej powiązana jest z nazwą miejscowości, jej częścią, dzielnicą lub ulicą, na terenie których się zbór znajduje (np.: Namysłów-Północ, Opole-Południe, Opole-Malinka, Warszawa-Kochanowskiego itp.). W 2011 roku na świecie działały ogółem 109 403 zbory w 236 krajach, w Polsce zaś 1813. Zbory liczą zazwyczaj do 100 głosicieli i korzystają z Sal Królestwa (zbudowanych/wyremontowanych obiektów, dzierżawionych pomieszczeń lub prywatnych mieszkań), w których odbywają się regularne zebrania religijne.