Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Zbigniew Cybulski | |
 Popiersie Zbigniewa Cybulskiego w Katowicach |
|
| Prawdziwe imię i nazwisko | Zbigniew Hubert Cybulski |
| Data i miejsce urodzenia | 3 listopada 1927 Kniaże |
| Data i miejsce śmierci | 8 stycznia 1967 Wrocław |
| Zawód | aktor teatralny i filmowy |
| Lata aktywności | 1954–1967 |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Zbigniew Hubert Cybulski (ur. 3 listopada 1927 w Kniażach k. Stanisławowa[1], zm. 8 stycznia 1967 we Wrocławiu[2]) – polski aktor teatralny i filmowy, uważany za jednego z najwybitniejszych i najpopularniejszych aktorów powojennej Polski[3]. Jego największym osiągnięciem filmowym jest rola Maćka Chełmickiego w filmie Popiół i diament z 1958 roku, w reżyserii Andrzeja Wajdy. Zginął tragicznie pod kołami pociągu na terenie wrocławskiego dworca kolejowego.
Spis treści |
Był absolwentem gimnazjum im. Jędrzeja Śniadeckiego (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. Jędrzeja Śniadeckiego) w Dzierżoniowie (1947) oraz PWST w Krakowie (1953)[3][4]. W tym samym roku zadebiutował w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku w sztuce Intryga i miłość Friedricha Schillera[5]. Rok później zaprezentował się w swoich dwóch pierwszych rolach filmowych w produkcjach Pokolenie i Kariera. Wówczas też, razem z Bogumiłem Kobielą, założył artystyczny teatrzyk studencki Bim-Bom w Gdańsku, którego był dyrektorem. Zagrał mniejsze role w filmach Ósmy dzień tygodnia Aleksandra Forda i Krzyż Walecznych Kazimierza Kutza (ten pierwszy został wstrzymywany przez cenzurę w Polsce przez ponad 20 lat).
Największą popularność przyniósł Cybulskiemu film Popiół i diament z 1958 roku, wyreżyserowany przez Andrzeja Wajdę, oceniany jako jedna z najlepszych produkcji w historii polskiej kinematografii[6]. Film nominowany został do nagrody Brytyjskiej Akademii Sztuk Filmowych i Telewizyjnych[7]. Na początku lat 60. przeprowadził się do Warszawy, gdzie występował w Kabarecie Wagabunda, Teatrze Ateneum. Grał tam w takich sztukach jak Kapelusz pełen deszczu, Dwoje na huśtawce czy Pierwszy dzień wolności. Występował w spektaklach Teatru Telewizji, m.in. w produkcjach Murowane alibi Janusza Morgensterna, Podwórko Andrzeja Jarockiego, Romans prowincjonalny Kornela Filipowicza czy Zatrzaśnij ostatnie drzwi na podstawie tekstu Trumana Capote’a. W 1960 roku wystąpił w kolejnym filmie Wajdy, Niewinni czarodzieje. Dzięki zdobytemu uznaniu za Popiół i diament otrzymywał role w produkcjach zagranicznych: francuskich filmach Herbata i mięta (1961), Lalka (1962), a także w międzynarodowym przedsięwzięciu Miłość dwudziestolatków. W 1964 zagrał w szwedzkim filmie Kochać i Rękopis znaleziony w Saragossie nakręconym na podstawie powieści Jana Potockiego. Ta druga rola uważana jest za jedną z najlepszych w jego karierze[8].
Zagrał w wysoko ocenianych filmach Salto, Mistrz i Jowita. Miał wystąpić w telewizyjnej wersji sztuki Tramwaj zwany pożądaniem w Stanach Zjednoczonych[9], a także nakręcić film z Marleną Dietrich[10]. Oba projekty nie zostały jednak zrealizowane z powodu przedwczesnej śmierci aktora. Ostatnią rolą w dorobku aktorskim Cybulskiego była kreacja w filmie Morderca zostawia ślad (1967).
Wyrazistość kreowanych przez siebie postaci, charakterystyczny ubiór i gra, a także przedwczesna śmierć przyczyniły się do powstania wokół osoby Cybulskiego pewnej legendy, mitu, nadając mu rangę postaci kultowej w polskim kinie powojennym[11][12]. Aktor nosił zwykle obcisłe skórzane ubrania i charakterystyczne ciemne okulary, bez których nie pokazywał się publicznie. Jego sposób ubierania się był obiektem podziwu ówczesnej młodzieży i był przez nią naśladowany[13].
Prowadził nonkonformistyczne życie na krawędzi, na jakie tylko pozwalały polskie realia tamtych lat. Sprawiał wrażenie osoby łamiącej wszelkie konwenanse, aczkolwiek zawsze bardzo eleganckiej. Wydawał się ciągle gdzieś spieszyć i nie zwracał uwagi na to, co go nie interesowało. Taka postawa budziła porównania do amerykańskiego aktora Jamesa Deana, uważanego za kreatora wizerunku „buntownika bez powodu”, „żyjącego na krawędzi”[6][14].
Zbigniew Cybulski był ciotecznym bratem Wojciecha Jaruzelskiego – nauczyciela[15], matka aktora nosiła nazwisko rodowe Jaruzelska[16] i była córką Izabeli z Krzysztofowiczów (rodzina polskich Ormian) i Józefa Jaruzelskiego[15]. Niektórzy spośród biografów Cybulskiego z powodu zbieżności imion i nazwisk utożsamiają pedagoga Wojciecha Jaruzelskiego z Dzierżoniowa z generałem Wojciechem Jaruzelskim – są to dwie różne, choć spokrewnione ze sobą osoby (wspólny przodek).
Był człowiekiem religijnym, o czym świadczył ks. Stanisław Sierla[17].
8 stycznia 1967 aktor znajdował się na terenie wrocławskiego dworca kolejowego, wracając z planu zdjęciowego filmu Morderca zostawia ślad. Wówczas też żegnał się z aktorką, a prywatnie przyjaciółką, Marleną Dietrich, która wyruszała w podróż do Warszawy[14]. Próbując wskoczyć do odjeżdżającego z 3. peronu pociągu, Cybulski wpadł pod jego koła i doznał ciężkich obrażeń ciała. Zmarł w szpitalu, po trwającej godzinę walce o życie[18]. Został pochowany na cmentarzu katolickim przy ul. Henryka Sienkiewicza w centrum Katowic[19]. Między władzami (które nie chciały zezwolić na katolicki pogrzeb) i rodziną miał miejsce spór o sposób pochówku[17]. Dziś w miejscu jego śmierci znajduje się tablica pamiątkowa, którą odsłonił Andrzej Wajda w 30. rocznicę śmierci aktora.
| Rok | Tytuł | Rola |
|---|---|---|
| 1955 | Pokolenie | Kostek |
| Kariera | pasażer autobusu | |
| Trzy starty | Mietek Leśniak | |
| 1956 | Tajemnica dzikiego szybu | górnik |
| 1957 | Wraki | Rafał Grabień |
| Koniec nocy | Romek | |
| 1958 | Ósmy dzień tygodnia | Piotr Terlecki |
| Popiół i diament | Maciek Chełmicki | |
| 1959 | Krzyż Walecznych | Więcek |
| Pociąg | Staszek | |
| 1960 | Do widzenia, do jutra | Jacek |
| Niewinni czarodzieje | Edmund | |
| 1961 | Rozstanie | znany aktor |
| Herbata i mięta (Le thé à la menthe) | człowiek w kawiarni | |
| 1962 | Lalka (La Poupée) | |
| Miłość dwudziestolatków (L’amour à 20 ans) | Zbyszek | |
| 1963 | Jak być kochaną | Wiktor Rawicz |
| Ich dzień powszedni | Andrzej | |
| Zbrodniarz i panna | Jan Ziętek | |
| Milczenie | Roman | |
| 1964 | Rozwodów nie będzie | Gruszka |
| Kochać (Att älska) | Fredrik | |
| Giuseppe w Warszawie | Staszek | |
| 1965 | Rękopis znaleziony w Saragossie | Alfons van Worden |
| Pingwin | Łukasz Broda | |
| Salto | Kowalski/Malinowski | |
| Sam pośród miasta | Konrad | |
| 1966 | Jutro Meksyk | Jańczak |
| Przedświąteczny wieczór | kolega Zapały | |
| Mistrz | reżyser | |
| Iluzja | kochanek | |
| Szyfry | Maciek | |
| 1967 | Cała naprzód | Janek |
| Morderca zostawia ślad | Rodecki | |
| Jowita | Edward Księżak |
