Ziemia poznańska

Ziemia poznańska (łac. Terra Poznaniensis) – jednostka terytorialna średniowiecznego państwa polskiego, będąca od 1138 r. główną częścią dzielnicy Piastów wielkopolskich i później stanowiła de facto niezależne księstwo – sama lub z ziemią kaliską. W 1. połowie XIV wieku ziemia poznańska została przekształcona w województwo poznańskie.

Historia

Podział księstwa polskiego na dzielnice w 1138 r. wg ustawy sukcesyjnej Bolesława Krzywoustego

Ziemia poznańska miewała oddzielnych wojewodów już za czasów Bolesława I Chrobrego. Pierwszym potwierdzonym w 1020 r. był Dzierżykraj z Człopy, herbu Nałęcz. Michał Baliński przedstawił, że już w 1009 r. ziemia poznańska zaczęła mieć swoich wojewodów.

W 1138 r. na mocy ustawy sukcesyjnej Bolesława Krzywoustego ziemia poznańska weszła w skład dzielnicy Mieszka III Starego.

Po śmierci Przemysła II (1295) i ugodzie 10 marca 1296 r. pod Krzywiniem obszar na południe od rzeki Obry, łącznie z kasztelaniami wschowską i zbąszyńską objął Henryk III głogowski. Na zjeździe w Kłęce Wacław II upomniał się od Władysława I Łokietka o złożenie hołdu lennego z nabytków uzyskanych po śmierci Przemysła II i w wyniku odmowy ją przejął.^{[potrzebne źródło]}

Wiosną 1306 r. Henryk III głogowski władał już całą ziemią poznańską. Jego dziedzic Henryk IV Wierny utracił ją w 1314 r. w wyniku konfliktu na rzecz Władysława I Łokietka, jednakże bez kasztelani wschowskiej.^{[potrzebne źródło]} W 1343 r. Kazimierz III Wielki uderzył na Śląsk i wydzielona ziemia wschowska została włączona do Królestwa Polskiego na mocy ugody z Henrykiem V Żelaznym. Tak więc w wyniku tych konfliktów z ziemi poznańskiej wydzieliła się ziemia wschowska, którą następnie włączono już do województwa poznańskiego.

Lucjan Tatomir i Zygmunt Gloger przedstawiali, że w ok. 1308 r. ziemia poznańska została przekształcona w województwo poznańskie, jednakże dopiero po śmierci Henryka III głogowskiego (1309 r.) i jej przejęciu przez Władysława I Łokietka (1314 r.) dzięki buntowi rycerstwa przeciw następcom Henryka – mogła być przekształcona w województwo.

Herb

Jan Długosz zawarł opis herbu ziemi poznańskiej w XV-wiecznej kronice w tych słowach:

Ziemia poznańska jest druga w kolejności, która także orła w czerwonym polu nosi, jednak prostego bez korony z prostymi nie pozłacanymi skrzydłami.

Herbu tego następnie używało późniejsze województwo poznańskie. Obecnie do herbu nawiązuje herb woj. wielkopolskiego.

Zobacz też

• diecezja poznańska