Zjednoczony Instytut Badań Jądrowych (ros. Объединённый институт ядерных исследований, ОИЯИ) – międzynarodowa organizacja naukowa zajmująca się badaniami z zakresu fizyki jądrowej, fizyki teoretycznej i matematycznej, wysokich energii, molekularnej, biofizyka i biologii molekularnej. Instytut umiejscowiony jest w Dubnej, 125 km od Moskwy.
Spis treści |
Instytut powstał 26 marca 1956 roku z inicjatywy Związku Radzieckiego z połączenia dwóch instytutów badawczych Akademii Nauk ZSRR: Instytutu Problemów Jądrowych i Laboratorium Elektrofizycznego. Jego celem miało być skonstruowanie bomby mezonowej[1] (co się nigdy nie udało).
Do momentu rozpadu Związku Radzieckiego ZIBJ był przede wszystkim wspólnym laboratorium dla państw bloku sowieckiego. Obecnie do ZIBJ należy ponad 1000 naukowców z 18 państw: Armenii, Azerbejdżanu, Białorusi, Bułgarii, Kuby, Czech, Gruzji, Kazachstanu, Korei Północnej, Mołdawii, Mongolii, Polski, Rumunii, Rosji, Słowacji, Ukrainy, Uzbekistanu i Wietnamu. Okazjonalnie w badaniach prowadzonych przez ZIBJ biorą także naukowcy z UNESCO, CERN, CLAF, Francji, Niemiec, Włoch i USA.
Instytut dysponuje siedmioma laboratoriami poświęconym różnym dziedzinom: fizyce teoretycznej, fizyce wysokich energii, fizyce ciężkich jonów, fizyce fazy skondensowanej, reakcjom jądrowym, neutronom i technikom informatycznym. Istnieją również wydziały zajmujące się badaniami nad promieniowaniem i radiobiologią oraz zespoły badawcze poświęcone konkretnym eksperymentom.
W Dubnej odkryto następujące pierwiastki: rutherford (1964), seaborg (1974), bohr (1976), flerovium (1999), livermorium (2001), ununtrium (2004), ununpentium (2004), ununoctium (2006). Odkryto tam również hiperon antysigma minus i sformułowano wiele hipotez fizycznych, np. o oscylacji neutrin czy kwarkowym modelu hadronów.
Koszty polskiego uczestnictwa w organizacji rosną corocznie. W 2010 r. składka wynosiła 12 mln zł. W 2011 r. ok. 14,8 mln zł (wzrost ponad 23 procent, przy inflacji za 2010 r. 2,6%[2])[3].