Zmiany nazw ulic i placów w Warszawie

Zmiany nazw ulic i placów w Warszawie

Pierwsze oficjalnie przyjęte nazwy ulic w Warszawie pochodzą z roku 1770 lub 1771 wprowadzone przez Stanisława Lubomirskiego wraz z obowiązkiem umieszczania kamiennych tablic z nazwą ulicy – wcześniej były to nazwy zwyczajowe związane z np. ludźmi związanymi z danymi rejonami – stąd nazwy przyjęte od nazw warszawskich jurydyk, także z zawodami. Późniejsze zmiany nazw nastąpiły w XIX wieku w okresie Królestwa Polskiego, gdy carska administracja starała się upamiętnić swoich przedstawicieli czy zasługi w nazewnictwie. Oprócz tego na skutek rusyfikacji obowiązywały napisy dwujęzyczne – rosyjskie cyrylicą i polskie.

Kolejne zmiany nazw nastąpiły w czasie pierwszej wojny światowej wraz z niemiecką administracją, która zagościła tu w związku ze zmianami linii frontu. W tym okresie poszerzono po raz pierwszy powierzchnie miasta wychodząc poza granice carskich umocnień.

W okresie międzywojennym zmiany nazw ulic miały związek z przywracaniem nazw polskich, jak i upamiętnianiem znanych postaci. Powstała też sieć nowych ulic, często przejmujących nazewnictwo zwyczajowe. W czasie okupacji hitlerowskiej wszystkie nazwy zmienione zostały na niemieckie pisane gotykiem, czasem tylko z zachowaniem pierwotnego sensu nazewnictwa.

Okres powojenny to czas wielkich zmian w nazewnictwie ulic warszawskich. Pierwsze zmiany związane były z utrwalaniem władzy komunistycznej, podobnie jak w całym kraju. Miały one też związek z odbudową miasta często z wytyczeniem nowych ciągów komunikacyjnych całkowicie burzących przedwojenną organizację niektórych rejonów miasta. W okresie odwilży po śmierci Stalina nazewnictwo dobierane było już w sposób mniej rygorystyczny. Koniec lat 80. i początek lat 90. był rewolucyjny dla nazewnictwa ulic – przywrócono nazwy stare, nazwy związane z komunistami zamieniono na postacie kojarzące się z innymi zasługami.

Nie był to jednak koniec zmian, ulice i place w Warszawie ciągle zyskują nowe nazwy. Jest to spowodowane także tym, że Warszawa wchłonęła takie miasta jak Rembertów czy Wesoła, posiadające własne nazwy ulic, które mogą dublować się z nazwami warszawskimi.

Z uwagi na koszty zmiany adresu wiele projektów jednak nie przechodzi przez głosowania.

Zmiany nazw w obecnych dzielnicach

Bemowo

Nazwa pierwotna	Nazwy przejściowe	Nazwa obecna
Droga do Babic (przed 1800)	Droga Górczewska (do 1916), Górczewska (do 1940), Leśna (Forststraße) (1941–1945)	Górczewska (od 1945)
Tobruk	-	gen. Tadeusza Pełczyńskiego (1999.04.12)
Fortowa	-	Lazurowa (lata 30.)
Fortowa	Lazurowa (odcinek pomiędzy lotniskiem a WAT)	gen. Sylwestra Kaliskiego (lata 80.)
pl. Jana III Sobieskiego		pl. Kasztelański

Białołęka

Nazwa pierwotna	Nazwy przejściowe	Nazwa obecna
Modlińska	Bałtycka (Ostseestraße)	Modlińska (1941–1945)
most Toruński (do 1981)	-	most gen. Stefana Grota-Roweckiego
Świderska (pomiędzy Obrazkową i Przaśną) (od 1945.01.17)	-	Myśliborska (od 2006.04.06)
Czeremchowa (pomiędzy Mehoffera i Klasyków)	-	Papieska (od 2006.06.13)
Nowoksiążkowa	-	Milana Rastislawa Stefanika (od 1998.05.24)
św. Wincentego	-	Ojca Aniceta (2004)
Topolowa	-	Hanki Ordonówny

Bielany

Nazwa pierwotna	Nazwy przejściowe	Nazwa obecna
Grodecka, al. Władysława Reymonta (od 1952)	-	Michała Oczapowskiego (od 1962)
pl. Jedności	pl. Północny (Nordplatz) (1941–1945)	zlikwidowany wraz z budową trasy AK
Powązkowska	Cmentarna (Friedhofstraße) (1941–1945)	Powązkowska
al. Konstytucji	-	al. Władysława Reymonta (od 1961.11.24)
al. Zjednoczenia	al. Zachodnia (Westendallee) (1941–1945)	al. Zjednoczenia
Gwiaździsta (fragment w Lesie Bielańskim)	-	Dewajtis (od 1968)
Gwieździsta (1952-1956), Kamedułów (do 1952)	-	Gwiaździsta
al. Konstytucji (do 1952)	al. Władysława Reymonta (1952–1956)	Bogumiła Samuela Lindego
Powązkowska (od trasy AK do Powstańców Śląskich)	-	gen. Stanisława Maczka (od 1999)
Wincentego Pstrowskiego		Zgrupowania AK „Kampinos” (od 23.10.2006)
Trakt Marymoncki (do ok. 1800)	Mikołajewska (do ok. 1900), szosa Zakroczymska (do 1919), szosa Marymoncka (do 1922), Modlińska (Modliner Straße) (1941–1945)	Marymoncka
most Toruński	-	most gen. Stefana Grota-Roweckiego (od 1981)

Mokotów

Nazwa pierwotna	Nazwy przejściowe	Nazwa obecna
Topolowa (Koszykowa – Pole Mokotowskie)	al. Niepodległości Nordsüdallee (1939–1945)	al. Niepodległości
Dłużewska	-	zniknęła z planu miasta
Niepodległości	-	Edwarda Abramowskiego
Puławska	Feldherrnallee (1939–1945)	Puławska
Racławicka	Rolna (Ackerstraße) (1939–1945)	Racławicka
Skolimowska	Tiroler Straße (1939–1945)	Skolimowska
Adolfa Warskiego	-	Jana Bytnara „Rudego”
Wołoska	Władymira Komarowa	Wołoska (1998)
Łomnicka	-	św. Szczepana (2004)

Ochota

Nazwa pierwotna	Nazwy przejściowe	Nazwa obecna
Wery-Kostrzewy		Bitwy Warszawskiej 1920 r.
gen. Józefa Bema (do 1945)		al. Bohaterów Września (od 1945)
al. Wielkopolski	Kraju Warty (Wartheland-Straße) (1943–1945)	al. Wielkopolski
droga Jerozolimska (do 1850)	ul. Jerozolimska (przełom XIX i XX w.), al. Jerozolimskie (1916–1940), Bahnhofstraße (1941–1943), Reichstraße (1943–1945) od pl. Zawiszy do Marszałkowskiej al. gen. Władysława Sikorskiego (1947–1949) od skarpy do ul. Nowy Świat,	al. Jerozolimskie (od 1945) w 1969 nazwą objęto przedłużenie ulicy od pl. Zawiszy do granicy miasta)
Bolesława Prusa (do 1934)		Adama Asnyka
Opaczewska (do 1960) (odcinek między Żwirki i Wigury a ul. Grójecką)		Stefana Banacha
Nowo-Czysta (do 1920)		Barska
droga Kościelna, droga Parafialna, Kościelna (do 1919)		gen. Józefa Bema
Nowo-Szczęśliwicka (do 1920)		Berestecka
Pomnikowa		nie istnieje (zlikwidowana w 1978 r. z powodu budowy kompleksu PKS Warszawa Zachodnia)

Praga Południe

Nazwa pierwotna	Nazwy przejściowe	Nazwa obecna
Bolesława Bieruta		gen. Emila Fieldorfa
Sprzeczna	Przeczna Moskiewska (1900–1919)	Jana Zamoyskiego
Wersalska	Wodna (Wasserstraße) (1941–1945)	Wersalska
Berka Joselewicza	Wąska (Schmale Straße) (1941–1945)	Berka Joselewicza
al. Zieleniecka	al. Wojska Polskiego al. Parku Wschodniego (Ostparkallee) (1941–1945)	al. Zieleniecka
Trakt Brzeski	Wschodnia (Ostenstraße) (1941–1945)	Grochowska
gen. Franciszka Jóźwiaka		gen. Romana Abrahama
Wał Miedzeszyński	Uzdrowiskowa (Kurstraße) (1941–1945)	Wał Miedzeszyński
Parczewska		kard. Aleksandra Kakowskiego
Płowce	Trawnikowa (Rasenstraße) (1941–1945)	Płowce
al. Stanów Zjednoczonych	Europejska (Europäische Straße) (1941–1945)	al. Stanów Zjednoczonych
Aleksandra Zawadzkiego		gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego

Praga Północ

Nazwa pierwotna	Nazwy przejściowe	Nazwa obecna
Bertolda Brechta		Bertolta Brechta (2005)
Ireny Kosmowskiej		Heleny Rzeszotarskiej (2004)
Wiosenna (zmiana dotyczy tzw. ul. Wiosennej „b” – odcinka ulicy od Grodzieńskiej do al. „Solidarności”, odcinek „a” od Radzymińskiej do Tarchomińskiej zachował dotychczasową nazwę)		Ireny Kosmowskiej (2004)
Esplanadowa (od Targowej do Konopackiej), Śliwicka (od Konopackiej do torów kolei obwodowej)	11 Listopada (1919–1941), Esplanadowa (Esplanadenstraße) (1941–1945)	11 Listopada (od 1945)
Zygmuntowska (odcinek od mostu do Targowej) (do 1949.07.22)	al. gen. Karola Świerczewskiego	al. „Solidarności”
Konstantynowska (do 1917.02.07)		Floriańska
Wojciecha Gersona	Stacyjna (Stationstraße) (1941–1945)	Wojciecha Gersona
Ogrodowa (do 1916)	Helska	nie istnieje
Moskiewska (od Zamoyskiego do al. „Solidarności”) (1900–1919), Petersburska (od al. „Solidarności” do torów) (do 1919), Szosa Petersburska (od torów do Toruńskiej) (do 1919)	Jagiellońska (odcinek Zamoyskiego–tory) (do 1941), Modlińska (odcinek tory–Toruńska) (do 1941), Królewiecka (Königsberger Straße) (odcinek Zamoyskiego–tory) (1941-1945), Bałtycka (Ostseestraße) (odcinek tory–Toruńska) (1941–1945), al. Stalingradzka (od al. „Solidarności” do torów) (1952–1955), Modlińska (odcinek tory–Toruńska) (1945–1955), al. Stalingradzka (całość) (1955–1992)	Jagiellońska (od 1992)
Szeroka (do 1948)	Karola Wójcika (1948–1992)	ks. Ignacego Kłopotowskiego (od 1992)
Górna (do 1916)	Królewiecka	nie istnieje
Michałowska (do 1919)	Waleriana Łukasińskiego (1919–1941), Michałowska (Michaelstraße) (1941–1945)	Waleriana Łukasińskiego (od 1945)
most Aleksandryjski (do 1919)	most Kierbedzia (1919–1941), most Miejski (Stadtbrücke) (1941–1945)	nie istnieje
Brukowa (do 1945)		Stefana Okrzei (od 1945)
park Praski (do 1998.06.15)		park Praski im. Żołnierzy 1. Armii Wojska Polskiego
pl. Juliana Leńskiego (1957.05.28–1991.01.24)		pl. gen. Józefa Hallera
Namiestnikowska (do 1930)		Józefa Sierakowskiego
Sokola	Jastrzębia (Habichtstraße) (1941–1945)	Sokola

Rembertów

Nazwa pierwotna	Nazwy przejściowe	Nazwa obecna
Małgorzaty Fornalskiej (do 1998.05.25)		majora Franciszka Amałowicza „Tatara”
generała Władysława Sikorskiego (1951–1981.01.05)		Arsenalska
Naftalego Botwina (do 1998.06.18)		Eugeniusza Bocheńskiego „Dubańca”
Mieczysława Heymana (do 1998.06.18)		Stefana Łyszkiewicza „Pechowca”
Wiktora Białego (do 1998.06.18)		Zawiszaków
Janka Krasickiego (do 1998.06.18)		Zesłańców Polskich
22 Lipca (do 1998.05.25)		generała Karola Ziemskiego „Wachnowskiego”
Antoniego Wieczorkiewicza (do 1998.05.25)		al. generała Antoniego Chruściela „Montera”

Śródmieście

Nazwa pierwotna	Nazwy przejściowe	Nazwa obecna
Nalewki	-	Bohaterów Getta (uwaga: część ul. Nalewki zachowała swą nazwę)
Gęsia	-	Mordechaja Anielewicza (od ok. 1953)
al. Juliana Marchlewskiego	-	al. Jana Pawła II (po 1990)
Leszno	al. Karola Świerczewskiego	al. „Solidarności” (po 1990) (uwaga: część ul. Leszno zachowała swą nazwę)
al. Józefa Piłsudskiego (1928–1949)	-	al. Armii Ludowej (od 1949)
Foksal	Pierackiego, Foksalstraße (1939–1945), Młodzieży Jugosłowiańskiej	Foksal
Kaliksta		Śniadeckich
Matejki	Instytutowa (Institutstraße) (1939–1945)	Matejki
Piusa XI (od 1930–1949)	Piusa (w czasie okupacji niemieckiej)	Piękna (od 1949)
rondo Babka		rondo Zgrupowania AK „Radosław”
Przejazd (1766–1947)	Nowomarszałkowska (1947–1948), Marcelego Nowotki (1948–1990)	generała Władysława Andersa
Agrykola	Agrykola Dolna Ułańska (1901–1919) Dragonów (Dragonerstraße) (1943–1945)	Szwoleżerów (uwaga: część ul. Agrykola zachowała swą nazwę)
Chmielna	Henryka Rutkowskiego	Chmielna
Parkowa	Parku Łazienkowskiego (Seegartenstraße) (1940–1945)	Parkowa
Lądowa	Palatynacka (Pfälzerstraße) (1943-1945)	Lądowa
Kręta	W Kącie (Im Winkel) (1943–1945)	Kręta
droga do Alei, alea do Belwederu (XVIII/XIX w.)	Okopowa (XVIII w.), Bagatela (1870–1939), Bromberger Straße (1940–1945)	Bagatela
Huzarska (1818–1921)	Husarska (Husarenstraße) (1941–1945)	29 Listopada
droga do Ujazdowa (do 1724)	droga Kawaleryjska (1724–ok. 1784), alea Kawaleryjska (ok. 1784–poł. XIX w.), al. Ujazdowskie (poł XIX w–1939), Lindenallee (1940–1945), Siegesstraße (1945), al. Stalina (1945–1956),	ulica Belwederska (od poł. XIX w.) od granic miasta do ul. Agrykola, al. Ujazdowskie
pl. Bankowy (1825–1951)	pl. Feliksa Dzierżyńskiego (1951–1990)	pl. Bankowy
pl. Saski	pl. Zwycięstwa (1945–90), Adolf-Hitler-Platz (1939–45), , pl. Józefa Piłsudskiego (1935-1939), pl. Soborowy	pl. Józefa Piłsudskiego
Zgoda	Władysława Hibnera	Zgoda
Złota (fragment)	Władysława Kniewskiego	Złota
Żabia		Marszałkowska

Targówek

Nazwa pierwotna	Nazwy przejściowe	Nazwa obecna
Górna (do ok. 1920)		Bartnicza
Mylna (do ok. 1929)		Bazyliańska
bpa Władysława Bandurskiego (do 1967.10.09)		Janowiecka
Sądowelska		nie istnieje
szosa Radzymińska (do ok. 1890), Prawa Szosa (do ok. 1890) od Ząbkowskiej do torów	Radzymińska, Wileńska (Wilnaer Straße) (1941–1945), Generalska (1951–1992) od Trockiej do granic miasta	Radzymińska
księcia Jaremy (do 1951.12.22)		Skrajna

Ursus

Nazwa pierwotna	Nazwy przejściowe	Nazwa obecna
Sosnowa (do 1978)	Brygad Międzynarodowych (1979.01.01–1990.12.13)	Kompanii „Kordian”
Zofii Nałkowskiej	Stefana Królikowskiego (1977–1990.12)	Orląt Lwowskich
Wawelska (do 1978)	Piotra Kupidłowskiego (1978–1990.12)	Kazimierza Sosnkowskiego
Henryka Sienkiewicza	Jana Mizerkiewicza (1977–1990.12)	Stanisława Wojciechowskiego
Przodowników Pracy (1977–1990.12)		Walerego Sławka
Hanki Sawickiej (1977–1990.12)		Kazimierza Pużaka
Kilińskiego (do 1978)	Aleksandra Waszkiewicza (1978–1990.12)	Plutonu „Torpedy”
Świerczewskiego	Tadeusza Żarskiego (1977–1990.12)	Andrzeja Szomańskiego
Solidarności Robotniczej (do 1978)		Wiosny Ludów
Jana III Sobieskiego (do 1978)		Dzieci Warszawy
Zachodnia (do 1978)		Kajetańska
Rejtana (do 1978)		Wysoczyńska
Wspólna (do 1978)		Piskorska
Czarneckiego (do 1978)		Ochocka
Narutowicza (do 1978)		Kuźnicy Kołłątajowskiej
Bracka (do 1978)		II Armii Wojska Polskiego
Paderewskiego (do 1978)		Jerzego Michałowicza
Adama Mickiewicza (do 1978)		Władysława Jagiełły
Wojska Polskiego (do 1978)		Orłów Piastowskich

Ursynów

Nazwa pierwotna	Nazwy przejściowe	Nazwa obecna
Pawła Findera		rtm. Witolda Pileckiego
Jana Rosoła (do 2005.09.19) – fragment		al. Jana Rodowicza „Anody”
Nowoursynowska (do 1998.03.02) – fragment		Zbigniewa Kiedacza
Trakt Lubelski (do 1870)	Nowoaleksandryjska (do 1917.02.07), Puławska (1917–1941), al. Dowódców (Feldherrnallee) (1941–1945)	Puławska (od 1945)
Józefa Feliksa Ciszewskiego (od 1975.03.03) – fragment		Wilhelma Konrada Roentgena (od 1995.10.20)
Związku Walki Młodych	Józefa Andrzeja Szczepańskiego (1997.04.07–1998.02.28)	Związku Walki Młodych
księdza Wyrębowskiego (do 1967.10.09)		Beli Bartoka
Słonki (do 1997.06.19) – fragment ulicy przy stacji metra		Jeżyka

Wawer

Nazwa pierwotna	Nazwy przejściowe	Nazwa obecna
Folwarczna		Lucerny

Wesoła

Nazwa pierwotna	Nazwy przejściowe	Nazwa obecna
Lenina		Brata Alberta

Nazwa pierwotna	Nazwy przejściowe	Nazwa obecna
15-go Grudnia		gen.Władysława Sikorskiego

Wilanów

Nazwa pierwotna	Nazwy przejściowe	Nazwa obecna
Przyczółkowa (fragment)		Łukasza Drewny
Lwowska (do 1951 roku)		Łowcza

Wola

Nazwa pierwotna	Nazwy przejściowe	Nazwa obecna
al. Rewolucji Październikowej		al. Prymasa Tysiąclecia
al. gen. Świerczewskiego		al. „Solidarności”
Astronomów		Wujka Jakóba
Dworska		Kasprzaka
Droga Królewska		Prądzyńskiego
Kościelna Wolska		Bema
Łuszczewska		Żmichowskiej
Młynarska Tylna	Patrice'a Lumumby	Płocka
Nadieżdy Krupskiej		Batalionu „Pięść”
Nowowolska	Staszyca	Staszica
Przejazd		Nowolipki
Szosa Kaliska		Wolska
Artura Zawiszy „Czarnego”		Czorsztyńska

Włochy

Nazwa pierwotna	Nazwy przejściowe	Nazwa obecna
Żwirki i Wigury	Lotników (Straße der Flieger) (1941–1945), Żwirki i Wigury, Rokitnicka (1955–1960)	Żwirki i Wigury
Bukszpanowa (do 1967.10.09)		Franciszka Hynka
Mikowa (do lat 90.)		ks. Juliana Chrościckiego
Ogrodowa		Wesoła
Szczera		Mikołajska

Żoliborz

Nazwa pierwotna	Nazwy przejściowe	Nazwa obecna
pl. Stefana Żeromskiego (do 1928)	pl. Thomasa Woodrowa Wilsona (1928–1940), pl. Gdański (Danziger Platz) (1940–1945), pl. Komuny Paryskiej (1953.05.28)	pl. Thomasa Woodrowa Wilsona (1990.02.28)
Stołeczna (lata 30.)	-	al. ks. Jerzego Popiełuszki (1993.10.06)
Zaułek (1951.12.20)	-	Stefana Pogonowskiego (1991.01.09)
Marymoncka (do 1938)	Juliusza Słowackiego (1938–1941), Modlińska (Modliner Straße) (1941–1945)	Juliusza Słowackiego
Jarosława Dąbrowskiego (1916)	-	Trojaka (od 1950)
Brzegowa (1919)	-	Wybrzeże Gdańskie (po 1945)
al. Gwardii (1920)	al. Sportowa (Sportallee) (1940)	al. Wojska Polskiego (po 1945)
Antoniny Sokolicz	-	ks. Teofila Boguckiego (1998.05.25)
Aleksandra Waszkowskiego (1920)	-	Cudnowska (po 1945)
Henryka Dembińskiego	Stawowa (Teichstraße) (1941–1945)	Henryka Dembińskiego
Stanisława Skrypija (1961.11.24)	-	Krechowiecka (1991.01.09)
Pochyła (1953.05.28)	-	Leopolda Lisa-Kuli (1990.02.28)
Romana Boguckiego	-	Witolda Lutosławskiego (1998.06.18)
Adama Mickiewicza (lata 30.)	Inwalidów (Invalidenstraße) (1940–1945)	Adama Mickiewicza (od 1945)

Linki zewnętrzne

• Trasbus Plany Warszawy z lat 1908–1989
• Trasbus Historyczne zmiany nazw ulic
• Katalog detali – elementy adresowe