Znak towarowy

Znak towarowy – prawnie chroniony, niepowtarzalny element produktu, skutecznie odróżniający go od produktów konkurencyjnych. Znakiem towarowym może być w szczególności nazwa, fraza, symbol, logo, projekt, obraz, kształt produktu, motyw, melodia użyty przez przedsiębiorcę w obrocie gospodarczym w celu uzyskania jednoznacznej identyfikacji swoich towarów lub usług wśród konsumentów.

W większości krajów świata znak towarowy można zarejestrować w urzędzie patentowym, dzięki czemu inne osoby nie mogą go legalnie wykorzystywać bez zgody właściciela. W tekstach i reklamach często widzi się symbol ™ obok napisu lub obrazka, który jest uważany przez firmę za jej znak towarowy, lub symbol ® oznaczający, że znak został zarejestrowany w odpowiednim rejestrze znaków handlowych.

Ochrona znaku towarowego

Głównym celem prawa własności przemysłowej jest ochrona przed nieporozumieniami i oszustwami w kwestii pochodzenia i jakości produktów. Odbywa się to w ten sposób, że właściciel znaku towarowego na drodze postępowania administracyjnego (postępowanie przed urzędem patentowym) może zakazać rejestracji lub domagać się unieważnienia znaku już zarejestrowanego jeżeli znak jest identyczny lub podobny i ma być albo już jest zarejestrowany dla towarów identycznych lub podobnych (np. napój o nazwie "Popsi", gdzie sprzeciw będzie zgłoszony przez producenta "Pepsi").

Znak towarowy jest zabezpieczony, kiedy prawo pozwala właścicielowi powstrzymywać konkurencję przed popełnianiem nieautoryzowanego użycia znaku handlowego poprzez używanie łudząco podobnych znaków i etykiet. Protest będzie skuteczny, gdy znak jest zarejestrowany lub producent będzie w stanie udowodnić, że używał danego znaku wcześniej i konsekwentnie. Właściciel znaku może domagać się odszkodowania nawet wówczas, gdy do naruszenia jego praw doszło w sposób czysto przypadkowy (trudno znać wszystkie znaki z całego świata), takie sprawy zwykle kończą się polubownie, lecz celowe podszywanie się pod cudze znaki jest bardzo dotkliwie karane finansowo.

Zakres ochrony

Nie każdy znak towarowy może być traktowany jako własność w sposób ścisły, chociażby dlatego że niektóre słowa siłą rzeczy muszą określać klasę produktów w sensie ogólnym i są używane w potocznym języku (taka sytuacja zachodzi w przypadku słowa apple (ang. Jabłko) oraz firmy "Apple"). Podobnie się dzieje w przypadku znaków, które są identyczne z nazwiskami, nazwami geograficznymi lub niezbywalnymi cechami danej rzeczy. Znaczenie drugorzędne znaku może być objęte ochroną należną znakowi towarowemu jedynie wtedy, gdy właściciel może udowodnić, że używał tego znaku z wyłącznością przez określony czas. Rolę dowodu może pełnić np. ankieta wśród konsumentów wykazująca, że dane nazwisko lub nazwa geograficzna jest kojarzona głównie z właścicielem znaku oraz jego produktem.

Bardziej chronione są znaki "sugestywne", które wymagają od konsumenta więcej wyobraźni potrzebnej do rozpoznania produktu, niż znaki wprost (jak np. obraz Merkurego sugerującego szybkość doręczania przez FTD), oraz arbitralne znaki słowne używane w kontekście nietypowym (np. "Apple" kontekście komputera). Największej ochronie podlegają słowa, terminy i znaki które zostały wymyślone „od zera” (takie jak np. "Kodak").

Szczegółowe rozwiązania w poszczególnych krajach mogą być dość różnorodne. W wielu krajach ochroną można objąć kolory (takie jak pomarańczowy dla szampana lub brązowy dla doręczania paczek pocztowych), trójwymiarowe znaki, dźwięki lub nawet zapachy. W Unii Europejskiej, na przykład, zapach świeżo ściętej trawy został zarejestrowany przez firmę związaną z turniejami tenisowymi. W Stanach Zjednoczonych ryk lwa został zarejestrowany przez firmę związaną z przemysłem filmowym.

Większość krajów wyklucza spod ochrony należnej znakowi towarowemu flagi narodowe, znaki które są mylące w stosunku do pochodzenia lub natury produktu, znaki mogące kogoś urazić oraz znaki obsceniczne.

Warunki wyboru znaku towarowego w Polsce

W Polsce pojęcie znaku towarowego definiuje ustawa Prawo własności przemysłowej jako: każde oznaczenie przedstawione w sposób graficzny lub takie, które da się w sposób graficzny wyrazić, jeżeli oznaczenie takie nadaje się do odróżniania w obrocie towarów jednego przedsiębiorstwa od tego samego rodzaju towarów innych przedsiębiorstw. Może to być w szczególności wyraz, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna, forma przestrzenna, w tym forma towaru lub opakowania, a także melodia lub inny sygnał dźwiękowy.

Warunki ogólne

Znak towarowy można zastrzec tylko, jeżeli:

• nie ma już wcześniej zarejestrowanego lub zgłoszonego do rejestracji znaku, który jest identyczny lub podobny do już zarejestrowanego, tak że używanie znaku późniejszego mogłoby wprowadzić odbiorców w błąd co do pochodzenia towaru,
• nie ma wcześniej zarejestrowanego lub zgłoszonego do rejestracji podobnego oznaczenia geograficznego,
• nie ma wcześniej używanego w obrocie podobnego znaku powszechnie znanego wśród co najmniej 50% odbiorców,
• nie ma wcześniej zarejestrowanego lub zgłoszonego do rejestracji znaku renomowanego, charakteryzującego się powszechną znajomością wśród odbiorców oraz słynącego z dobrej jakości oznaczonych nim towarów lub usług,
• znak nie narusza praw osobistych lub majątkowych osób trzecich,
• znak nie jest sprzeczny z prawem, porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami tzn. nie ma charakteru obscenicznego, nie kojarzy się jednoznacznie z symbolami stosowanymi przez grupy wzywające do nienawiści rasowej, religijnej lub postulujące obalenie porządku prawnego siłą,
• znak nie wprowadza nabywców w błąd, w szczególności co do charakteru towaru, jego jakości, właściwości albo pochodzenia,
• jeśli proponowany znak jest tylko tekstem bez zintegrowanej z nim grafiki, nie może on być słowem lub frazą pospolitą (np. "pij mleko").

Warunki szczególne

Jako znaku towarowego nie można zgłosić do rejestracji oznaczenia zawierającego:

• nazwę lub skrót nazwy Rzeczypospolitej Polskiej bądź jej symbole, nazwy, herby polskich województw, miast i miejscowości, znaki sił zbrojnych, reprodukcje polskich orderów, odznaczeń lub odznak honorowych itp., chyba że zgłaszający posiada odpowiednie zezwolenie,
• skróty nazw bądź symbole obcych państw, organizacji międzynarodowych, a także przyjęte w obcych państwach oznaczenia, stemple kontrolne i gwarancyjne, jeżeli zakaz taki wynika z umów międzynarodowych, chyba że zgłaszający posiada odpowiednie zezwolenie,
• urzędowo uznane oznaczenia przyjęte do stosowania w obrocie w zakresie w jakim mogłoby to wprowadzić w błąd co do charakteru takich odznaczeń, o ile zgłaszający nie wykaże, że jest uprawniony do ich używania,
• elementy będące symbolami, w szczególności o charakterze religijnym, patriotycznym lub kulturowym w zakresie, w jakim obrażałoby to uczucia religijne, patriotyczne lub tradycję narodową,
• formę bądź inną właściwość towaru lub opakowania, która jest uwarunkowana wyłącznie jego naturą, jest niezbędna do uzyskania efektu technicznego lub zwiększa znacznie wartość towaru.
• imiona wraz z nazwiskiem pisane pełnymi wyrazami lub w skrócie (np. Jan Kowalski, Jan K., J. Kowalski), jeżeli nazwisko lub imię jest powszechnie używane (np. imię Abczakird Owczarbatar mogłoby być zarejestrowane, lecz Marcin Kowalski już nie).

Zobacz też

• patent
• własność przemysłowa
• wynalazek
• wzór przemysłowy
• wzór użytkowy
• marka
• prawo autorskie

Linki zewnętrzne

• Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej
• Przykłady polskich dokumentów