| Zofia Paleolog | |
Zofia Paleolog |
|
Paleolog |
|
| Data urodzenia | ok. 1455 |
| Data śmierci | 7 kwietnia 1503 |
| Rodzina | Paleologowie |
| Rodzice | Tomasz Paleolog Katarzyna Zaccaria |
| Małżeństwo | Iwan III Srogi |
Zofia Paleolog, Zoe Paleolog (gr. Ζωή Παλαιολόγου, ros. Софья Фоминична Палеолог) (ur. ok. 1456, zm. 7 kwietnia 1503) - wielka księżna moskiewska, żona Iwana III Srogiego
Pochodziła z bizantyjskiej dynastii Paleologów. Była najmłodszą córką despoty Morei, Tomasza Paleologa i Katarzyny Zaccarii.
Pierwsze lata swojego życia spędziła na Peloponezie w Karytenie, gdzie rezydował dwór jej ojca. W 1460 roku po upadku despotatu Morei wraz z rodziną znalazła się na Korfu. Przebywała tam do 1465 roku. Później znalazła się w Rzymie. Po śmierci matki opiekę nad nią sprawował ojciec, a gdy zmarł w 1466 roku Zoe wraz z rodzeństwem adoptował papież Paweł II. W czerwcu 1466 roku poślubiła włoskiego arystokratę Caracciolo. Niebawem została jednak wdową.
W 1469 roku Paweł II postanowił wydać ją za wielkiego księcia Moskwy, Iwana III Srogiego. Posunięciem tym chciał uzyskać Rosyjski Kościół Prawosławny dla unii z Kościołem rzymskokatolickim.
W 1471 roku opiekę nad Zoe objął papież Sykstus IV. Kontynuował on przedsięwzięcie wyswatania bizantyjskiej księżniczki z ruskim władcą. W 1472 roku osiągnął sukces i doszło do małżeństwa Iwana III z Zoe. Z uwagi na greckokatolickie wyznanie panny młodej przewidywano, że pod jej wpływem ożywią się stosunki między Stolicą Apostolską i prawosławną metropolią moskiewską, a władcy rosyjscy staną się bardziej tolerancyjni wobec katolików. Okazało się jednak, że gdy Zofia Paleolog przyjechała na Ruś zapomniała całkowicie o swoim katolicyzmie i związkach łączących ją z polityką papieży. Żarliwie zaczęła popierać prawosławie. Postanowiła podnieść prestiż Państwa Moskiewskiego i podjęła kroki w celu wzmocnienia pozycji Kościoła prawosławnego osłabionego po upadku Bizancjum. Zaczęła lansować koncepcję o Trzecim Rzymie oraz o potrzebie obrony ortodoksji przez władców moskiewskich.
Będąc żoną Iwana III po kilku latach zyskała ogromny wpływ na swojego męża. Zreformowała dwór wielkoksiążęcy na wzór bizantyjski. Starała się ożywić ruską kulturę i sztukę oraz wprowadzić w niej ducha europejskiego. Za jej sprawą zostali sprowadzeni do Wielkiego Księstwa Moskiewskiego artyści z Włoch, którzy rozpoczęli wielką przebudowę Kremla oraz ukształtowali styl będący połączeniem wzorów bizantyjskich i ruskich z renesansem.
Starała się kreować politykę dynastyczną Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. Jej córka Helena została wielką księżna litewską i królową polską. Krótko przed śmiercią przekonała swojego męża, aby następcą tronu uczynił Wasyla w miejsce wcześniej desygnowanego na to miejsce, koregenta Dymitra.