Związek zawodowy

Związek zawodowy – organizacja społeczna zrzeszająca na zasadzie dobrowolności ludzi pracy najemnej.

Podstawowym zadaniem związków zawodowych jest obrona interesów pracowników i działanie na rzecz poprawy ich sytuacji ekonomicznej i społecznej. Związki próbują więc przeciwdziałać zwolnieniom, kontrolują przestrzeganie kodeksu pracy przez pracodawców, zabiegają o wyższe pensje i lepsze warunki pracy dla pracowników. Często prowadzą również działalność samopomocową (np. fundusze strajkowe), edukacyjną (np. kursy przekwalifikowujące) i oświatową (np. kampanie informacyjne o prawach przysługujących pracownikom). Związki zawodowe nie muszą się kierować dobrem firmy, w której pracują przez co czasem firma z powodu negatywnych działań może upaść lub ponieść dotkliwe straty zarówno finansowe ale też wizerunkowe. Związki zawodowe powstały w Wielkiej Brytanii w roku 1824.

Związki zawodowe w Polsce

W Polsce, zgodnie z ustawą z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych. Jest on niezależny w swojej działalności statutowej od pracodawców, administracji państwowej i samorządu terytorialnego oraz od innych organizacji, a organy państwowe, samorządu terytorialnego i pracodawcy obowiązani są traktować jednakowo wszystkie związki zawodowe.

Założenie i członkostwo

Związek zawodowy powołuje co najmniej 10 osób, którym prawo nadaje taką możliwość. Zanim zostanie dokonana rejestracja członkowie związku muszą uchwalić statut, wybierany jest także komitet założycielski w liczbie od 3 do 7 osób. Następnie składany jest wniosek o rejestrację w Krajowym Rejestrze Sądowym. Związek zawodowy oraz jego jednostki organizacyjne wskazane w statucie nabywają osobowość prawną z dniem zarejestrowania

Prawo tworzenia lub wstępowania do związków zawodowych mają:

• pracownicy bez względu na podstawę stosunku pracy
• członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych
• osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, pod warunkiem, że nie są pracodawcami
• osoby wykonujące pracę nakładczą – w związkach zawodowych działających w zakładzie pracy, z którym nawiązały umowę o pracę
• osoby bezrobotne – na zasadach określonych statutami związków
• osoby skierowane do odbywania służby zastępczej w danym zakładzie
• emeryci lub renciści

Statut związku zawodowego powinien w szczególności zawierać:

1. nazwę związku,
2. siedzibę związku,
3. terytorialny i podmiotowy zakres działania,
4. cele i zadania związku oraz sposoby i formy ich realizacji,
5. zasady nabywania i utraty członkostwa,
6. prawa i obowiązki członków,
7. strukturę organizacyjną związku ze wskazaniem, które z jednostek organizacyjnych związku mają osobowość prawną,
8. sposób reprezentowania związku oraz osoby upoważnione do zaciągania zobowiązań majątkowych w imieniu związku,
9. organy związku, tryb ich wyboru i odwołania, zakres ich kompetencji oraz okres kadencji,
10. źródła finansowania działalności związku oraz sposób ustanawiania składek członkowskich,
11. zasady uchwalania i zmian statutu,
12. sposób rozwiązania związku i likwidacji jego majątku.

Uprawnienia związków zawodowych

Nikt nie może ponosić ujemnych następstw z powodu przynależności do związku zawodowego lub pozostawania poza nim albo wykonywania funkcji związkowej. W szczególności nie może to być warunkiem nawiązania stosunku pracy i pozostawania w zatrudnieniu oraz awansowania pracownika. Ponadto:

• prawo reprezentowania interesów pracowniczych na forum międzynarodowym,
• współuczestnictwo w tworzeniu korzystnych warunków pracy, płacy i wypoczynku,
• prawo tworzenia ogólnokrajowych zrzeszeń (federacji) związków zawodowych,
• opiniowanie założeń i projektów aktów w zakresie objętym zadaniami tego związku,
• opiniowanie dokumentów konsultacyjnych Unii Europejskiej w zakresie zadań objętych zadaniami związków zawodowych,
• występowanie z wnioskami o wydanie lub zmianę ustawy albo innego aktu prawnego w zakresie spraw objętych zadaniami związku zawodowego,
• prowadzenie rokowań zbiorowych,
• zawieranie układów zbiorowych pracy i innych porozumień przewidzianych przepisami prawa pracy
• kontrola nad przestrzeganiem prawa pracy,
• uczestnictwo w nadzorze nad przestrzeganiem przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.

Likwidacja związku zawodowego

Wykreślenie związku zawodowego z KRS, czyli jego likwidacja, może nastąpić z następujących względów:

• złamania prawa przez związek zawodowy,
• reprezentowania przez związek zawodowy mniej niż 10 pracowników przez okres dłuższy niż 3 miesiące,
• likwidacja zakładu pracy równoznaczna jest z likwidacją związku zawodowego.

Krytyka

Związki zawodowe są często krytykowane, szczególnie przez ekonomistów i organizacje pracodawców. Np. PKPP Lewiatan wylicza następujące problemy jakie według tej organizacji stwarzają w gospodarce związki zawodowe:

• sugerują, że wzrost płac prowadzi do silnej gospodarki, podczas gdy jest odwrotnie
• deformują rynek pracy przez podwyższanie płacy minimalnej, co powoduje, ze praca osób niewykwalifikowanych staje się nieopłacalna i rośnie wśród nich bezrobocie
• nacisk na wcześniejsze emerytury zmniejsza podaż na rynku pracy i w efekcie prowadzi do ubóstwa społeczeństwa
• wysokie świadczenia społeczne działają demotywująco
• pakiety socjalne utrudniają dostosowanie struktury zatrudnienia do potrzeb firmy, zmniejszają dochody firmy i hamują wzrost wydajności pracy
• zatrzymały się z myśleniem o gospodarce w poprzedniej epoce. Bronią np. sztywnych nieżyciowych przepisów o rozliczaniu czasu pracy
• zamiast budować etos przedsiębiorczości i pracowitości przedstawiają pracodawców jako "krwiopijców".

Zobacz też

• Lista polskich związków zawodowych
• Historia związków zawodowych w Polsce
• Wolności związkowe
• Strajk
• Reprezentacja interesów pracowniczych
• Lokaut

Linki zewnętrzne

• Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 1991 r. Nr 55, poz. 234)

Artykuł uwzględnia stan prawny na 13 stycznia 2010. Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.